Πόσες φορές το τρίχρονο παιδί σας άρχισε να κλαίει και να χτυπιέται μέσα στο σούπερ μάρκετ επειδή δεν του πήρατε την αγαπημένη του σοκολάτα; Πόσες φορές δεν αντιμετωπίσατε το σπαρακτικό κλάμα του δίχρονου παιδιού σας στην παιδική χαρά επειδή κάποιο άλλο παιδάκι δεν μοιραζόταν το παιχνίδι ή γιατί έφτασε η ώρα να φύγετε; Θυμάστε όταν βρεθήκατε σε εκείνο το οικογενειακό τραπέζι για πρώτη φορά με το παιδί σας και ενώ όλοι πίστευαν ότι αυτή η συγκέντρωση θα έπρεπε να είναι ένα χαρούμενο γεγονός, εσείς έπρεπε να αντιμετωπίσετε ένα ατέλειωτο meltdown, αλλά και την κριτική και τις συμβουλές όλων των παρευρισκόμενων (καλοπροαίρετα βεβαίως βεβαίως…);
Τι είναι τα tantrums; Γιατί το παιδί μου έχει τόσο θυμό και ξεσπάει με αυτό τον τρόπο; Τι σημαίνουν τα meltdowns και πώς να τα αντιμετωπίσεις με επιτυχία, ιδίως όταν συμβαίνουν μπροστά σε συγγενείς και φίλους;
Όχι. Μπορεί, βλέποντας ένα παιδί που έχει θυμό ή στενοχώρια, να είναι δύσκολο να διακρίνουμε τη διαφορά. Όταν όμως καταλάβουμε τι αφορά και που οφείλεται η κάθε κατάσταση, θα είμαστε σε θέση να διακρίνουμε τις διαφορές και να βοηθήσουμε αποτελεσματικά το παιδί μας.
Τα tantrums είναι ξεσπάσματα θυμού που έχουν κυρίως τα μικρά παιδιά μέχρι 5 ετών – αλλά σε κάποιες περιπτώσεις μπορούμε να τα συναντήσουμε και σε μεγαλύτερα παιδιά – και έχουν να κάνουν με μια συγκεκριμένη ανάγκη, μάλλον ασήμαντη στα μάτια των γονιών, που σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή δεν καλύφθηκε (δεν πήρε τη σοκολάτα, δεν πήρε το παιχνίδι, έφυγε από την παιδική χαρά κτλ.) Επειδή τα παιδιά δεν έχουν την ικανότητα να διαχειριστούν τα «δύσκολα» συναισθήματά τους και άρα αυτές τις καταστάσεις, πολλές φορές αντιδρούν με ανεξέλεγκτες εκρήξεις θυμού, με χτυπήματα, ουρλιαχτά, κλωτσιές, αυτοτραυματισμούς, τράβηγμα ρούχων κ.α. Οι εκρήξεις αυτές αποσκοπούν στο να ικανοποιήσουν άμεσα την ανάγκη τους.
Μπορεί μια συναισθηματική κατάσταση να γίνεται αισθητή ως θυμός, αλλά μέσα της κρύβει άλλα συναισθήματα, όπως φόβος, στενοχώρια, άγχος, κούραση και άλλα. Και γιατί εκφράζονται τόσο έντονα;
Τα συναισθήματα ξεκινούν σε μια περιοχή του εγκεφάλου μας που ονομάζεται αμυγδαλή και είναι υπεύθυνη για να μας προετοιμάζει όταν εντοπίζει κικινδύνους, έτσι ώστε να λάβουμε τα μέτρα μας για να προστατευτούμε. Η αμυγδαλή είναι ήδη αναπτυγμένη από νωρίς στην παιδική ηλικία.
Αντίθετα ο νεοφλοιός, το τμήμα του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνο για τη λογική σκέψη και τις αποφάσεις μας, είναι ακόμη αρκετά υποανάπτυκτο.
Συνεπώς, η αμυγδαλή, το alarm button του εγκεφάλου του παιδιού μας, κάνει κουμάντο σε αυτή τη φάση όταν δέχεται απειλές. Και όταν λέμε «απειλές», μην νομίζετε ότι έρχεται μια τεράστια αρκούδα κατά πάνω του. Το μπισκότο που δεν πήρε και το παιχνίδι που χάλασε είναι πραγματικές απειλές και το κουμπάκι του συναγερμού αρχίζει να χτυπάει δυνατά! Και κάπως έτσι φτάνουμε στην έκρηξη θυμού και στο tantrum.
Είναι αυτό που λέμε στα ελληνικά αισθητηριακή κατάρρευση. Σε αντίθεση με το tantrum, στην περίπτωση του meltdown το παιδί στρέφεται κυρίως προς τον ίδιο του τον εαυτό και αισθάνεται μια απογοήτευση, μια ματαίωση καθώς δεν μπορεί να διαχειριστεί το ίδιο μια συγκεκριμένη κατάσταση. Πολλές φορές η κατάσταση αυτή έχει να κάνει με υπερβολικά πολλά ερεθίσματα που βιώνει εκείνη τη στιγμή ως απειλητικά. Η αντίδραση του παιδιού εκείνη τη στιγμή είναι ενστικτώδης, δεν έχει επαφή με το περιβάλλον του και φυσικά δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσει αυτό που του συμβαίνει. Πολλές φορές το παιδί που έχει ένα meltdown, μπορεί να αποκοιμηθεί εξαντλημένο.
Αρχικά θα πρέπει να θυμάστε ότι πίσω από κάθε ξέσπασμα θυμού, κάθε tantrum, κρύβεται μια ανάγκη που δεν μπορεί να εκφραστεί διαφορετικά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, στη συγκεκριμένη ηλικία του παιδιού. Το παιδί μας δεν τα βάζει μαζί μας, αλλά ζητάει κάτι από εμάς. Τα tantrums είναι μια μορφή επικοινωνίας που αρμόζει στη συναισθηματική ανωριμότητα ενός μικρού παιδιού. Όσο ο χρόνος περνά και το παιδί μεγαλώνει, αποκτά νέες δεξιότητες και ωριμάζει ακόμα οι εκρήξεις θυμού θα μειώνονται και σταδιακά θα υποχωρούν.
Έχοντας το παραπάνω στο μυαλό μας θα είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε με ηρεμία και ψυχραιμία την όποια δύσκολη κατάσταση που οφείλεται σε ξεσπάσματα θυμού του παιδιού μας.
Για να αντιμετωπίσουμε τα tantrum είναι σημαντικό να δείξουμε στο παιδί μας ότι είμαστε μαζί του, ότι κάθε συναίσθημά του είναι αποδεκτό και φυσιολογικό. Είναι σημαντικό να λειτουργήσουμε αρχικά ως παρατηρητές και να καταλάβουμε ποια ανάγκη θέλει να εκφράσει αλλά και ποια κόμματα δυσκολεύεται να επεξεργαστεί και το οδηγούν τελικά σε αυτή τη συμπεριφορά. Έπειτα διατηρώντας ένα ήρεμο περιβάλλον χωρίς να παρασυρθούμε από τον εκνευρισμό και το θυμό του παιδιού, είναι σημαντικό να το βοηθήσουμε να αισθανθεί ασφάλεια και να ελέγξει τα συναισθήματά του.
Tina Feigal, MS Ed., “Present Moment Parenting, The Guide to a Peaceful Life with your Intense Child”, 2017.James T Webb, janet L. Gore, Edwards R. Amend, Arlene R. DeVries, “A Parent’s Guide to gifted children”, 2007.Kate Silverton, «Δεν υπάρχουν άτακτα παιδιά! Ένας καινοτόμος οδηγός για γονείς με παιδιά ηλικίας έως 5 ετών», 2022.
