Επιλόχεια κατάθλιψη: Πώς να αναγνωρίσεις τα σημάδια
«H μητρότητα στην αρχή της είναι παράδεισος και κόλαση μαζί. Πρέπει να κάνεις αυτό που δε γίνεται».
- Eleanor Roosevelt
Η επιλόχεια κατάθλιψη (PPD) είναι μια σοβαρή ψυχοσυναισθηματική διαταραχή που επηρεάζει σημαντικό αριθμό νέων μητέρων παγκοσμίως, με την επιδημιολογία να υποδεικνύει ότι περίπου το 10-15% των γυναικών αναπτύσσουν αυτή την κατάσταση μετά τον τοκετό (O'Hara & McCabe, 2013). Αν και η έλευση ενός παιδιού θεωρείται γενικά μια από τις πιο χαρούμενες περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας, η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να επισκιάσει αυτή την ευτυχία, δημιουργώντας μια περίοδο βαθιάς συναισθηματικής δυσφορίας και ψυχικής πίεσης.
Η επιλόχεια κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση σωματικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Σωματικά, οι δραματικές ορμονικές αλλαγές μετά τον τοκετό, όπως η απότομη πτώση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης, έχουν βρεθεί ότι συμβάλλουν σημαντικά στην εμφάνιση της διαταραχής (Bloch et al., 2003). Η ορμόνη του στρες, η κορτιζόλη, και οι νευροδιαβιβαστές όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη, οι οποίες εμπλέκονται στη ρύθμιση της διάθεσης, επίσης παίζουν σημαντικό ρόλο (Corwin et al., 2015; Miller, 2012).
Ψυχολογικά, οι γυναίκες με ιστορικό κατάθλιψης ή άγχους είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην επιλόχεια κατάθλιψη. Οι δυσλειτουργικές γνωστικές διαδικασίες και τα αρνητικά πρότυπα σκέψης, όπως η υπεργενίκευση και η καταστροφολογία, μπορούν να επιδεινώσουν τα συναισθήματα ανεπάρκειας και απελπισίας, οδηγώντας σε σοβαρή επιδείνωση της κατάστασης (Beck, 2002). Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού υποστηρίζει ότι οι δυσκολίες στη δημιουργία δεσμού με το βρέφος μπορούν να εντείνουν τα αρνητικά συναισθήματα, ενώ οι κοινωνικοί παράγοντες, όπως η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης, η οικονομική πίεση και τα πολιτιστικά ταμπού, μπορούν να συμβάλλουν περαιτέρω στην επιδείνωση της κατάθλιψης (Bowlby, 1988; Dennis & Letourneau, 2007).
Η επιλόχεια κατάθλιψη είναι παγκόσμιο φαινόμενο, με τα ποσοστά επικράτησης να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των διαφορετικών περιοχών και πολιτισμών. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, το ποσοστό επιλόχειας κατάθλιψης μπορεί να φτάσει έως και το 26%, σε σύγκριση με το 10-15% στις δυτικές χώρες (Shorey et al., 2018; O'Hara & McCabe, 2013). Πολιτιστικοί παράγοντες, όπως οι παραδοσιακές πρακτικές μεταγεννητικής περιόδου που υποστηρίζουν τη νέα μητέρα, μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης επιλόχειας κατάθλιψης, ενώ η έλλειψη τέτοιων υποστηρικτικών δομών στις δυτικές κοινωνίες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο (Ngai & Ngu, 2015; Fisher et al., 2012).
Τα συμπτώματα της επιλόχειας κατάθλιψης περιλαμβάνουν συναισθηματική αστάθεια, αίσθημα συνεχούς θλίψης ή αδειάσματος, υπερβολική ευερεθιστότητα, αισθήματα απελπισίας, δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων, καθώς και διαταραχές ύπνου και όρεξης (American Psychiatric Association, 2013). Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να ποικίλουν σε ένταση και διάρκεια, καθιστώντας την έγκαιρη διάγνωση κρίσιμη για την κατάλληλη αντιμετώπιση της διαταραχής.
Συχνά, η επιλόχεια κατάθλιψη μπορεί να συγχέεται με την πιο σοβαρή επιλόχεια ψύχωση (PPP), η οποία επηρεάζει 1-2 ανά 1000 γεννήσεις (Sit et al., 2006). Η επιλόχεια ψύχωση χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, μανιακά επεισόδια και αυξημένο κίνδυνο αυτοτραυματισμού ή βλάβης του βρέφους, απαιτώντας άμεση ιατρική παρέμβαση (Brockington, 2004).
Η υποστήριξη από τον πατέρα, τον σύντροφο και την ευρύτερη οικογένεια είναι ζωτικής σημασίας για την ανάρρωση της μητέρας. Ο σύντροφος πρέπει να συμμετέχει ενεργά στη φροντίδα του νεογνού και να παρέχει συναισθηματική υποστήριξη, ενώ τα μέλη της οικογένειας μπορούν να βοηθήσουν με πρακτικούς τρόπους, όπως το μαγείρεμα και τη φροντίδα των άλλων παιδιών (Goodman, 2004; Beck, 2001; Dennis, 2003). Η ευαισθητοποίηση της οικογένειας για την επιλόχεια κατάθλιψη, η εκπαίδευση και η παροχή κοινωνικής υποστήριξης μπορούν να μειώσουν το στίγμα και να ενθαρρύνουν την αναζήτηση βοήθειας από τις μητέρες που πάσχουν από αυτήν (Logsdon & Davis, 2004).
Δυστυχώς, η επιλόχεια κατάθλιψη παραμένει ένα ισχυρό ταμπού σε πολλές κοινωνίες, με πολλές γυναίκες να διστάζουν να αναζητήσουν βοήθεια λόγω φόβου κρίσης και απόρριψης. Η έλλειψη κατανόησης και η παραπληροφόρηση για την επιλόχεια κατάθλιψη ενισχύουν αυτό το ταμπού, κρατώντας το ζήτημα κρυφό και οδηγώντας πολλές γυναίκες σε απόγνωση (Sealy et al., 2009).
Η αντιμετώπιση της επιλόχειας κατάθλιψης απαιτεί μια πολυδιάστατη προσέγγιση, που περιλαμβάνει φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία και κοινωνική υποστήριξη. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία μπορούν να βοηθήσουν τις νέες μητέρες να ανακάμψουν και να συνεχίσουν τη ζωή τους με υγεία και ευημερία.
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing
- Beck, C. T. (2001). Predictors of postpartum depression: An update. Nursing Research, 50(5), 275-285
- Beck, C. T., & Gable, R. K. (2001). Postpartum Depression Screening Scale: Development and psychometric testing. Nursing Research, 50(5), 275-285
- Bloch, M., Daly, R. C., & Rubinow, D. R. (2003). Endocrine factors in the etiology of postpartum depression. Comprehensive Psychiatry, 44(3), 234-246
- Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books
- Brockington, I. F. (2004). Postpartum psychiatric disorders. The Lancet, 363(9405), 303-310
- Corwin, E. J., Johnston, N., & Pugh, L. (2015). Symptoms of postpartum depression associated with elevated levels of interleukin-1 beta during the first month postpartum. Biological Research for Nursing, 17(3), 301-308
- Cox, J. L., Holden, J. M., & Sagovsky, R. (1987). Detection of postnatal depression: Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. The British Journal of Psychiatry, 150(6), 782-786
- Daley, A. J., MacArthur, C., & Winter, H. (2008). The role of exercise in treating postpartum depression: A review of the literature. Journal of Midwifery & Women’s Health, 52(1), 56-62
- Dennis, C. L. (2003). Peer support within a health care context: A concept analysis. International Journal of Nursing Studies, 40(3), 321-332
- Dennis, C. L., & Letourneau, N. (2007). Global and relationship-specific perceptions of support and the development of postpartum depressive symptomatology. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 42(5), 389-395
- Dimidjian, S., Goodman, S. H., Felder, J. N., Gallop, R., Brown, A. P., & Beck, A. (2016). Staying well during pregnancy and the postpartum: A pilot randomized trial of mindfulness-based cognitive therapy for the prevention of depressive relapse/recurrence. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 84(2), 134-145
- Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196(4286), 129-136
- Epperson, C. N. (1999). Postpartum major depression: Detection and treatment. American Family Physician, 59(8), 2247-2254
- Fairbrother, N., & Woody, S. R. (2008). New mothers’ thoughts of harm related to the newborn. Archives of Women’s Mental Health, 11(3), 221-229
- Fisher, J., Mello, M. C. D., Patel, V., Rahman, A., Tran, T., Holton, S., & Holmes, W. (2012). Prevalence and determinants of common perinatal mental disorders in women in low- and lower-middle-income countries: A systematic review. Bulletin of the World Health Organization, 90, 139-149
- Freeman, M. P. (2009). Omega-3 fatty acids in major depressive disorder. Journal of Clinical Psychiatry, 70(suppl 5), 7-11
- Giallo, R., Cooklin, A., Wade, C., D’Esposito, F., & Nicholson, J. M. (2013). Fathers’ postnatal mental health and child well-being at age five: The mediating role of parenting behavior. Journal of Family Issues, 35(11), 1543-1563
- Goodman, J. H. (2004). Paternal postpartum depression, its relationship to maternal postpartum depression, and implications for family health. Journal of Advanced Nursing, 45(1), 26-35
- Goyal, D., Gay, C., & Lee, K. A. (2010). How much does low socioeconomic status increase the risk of prenatal and postpartum depressive symptoms in first-time mothers? Women's Health Issues, 20(2), 96-104
- Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer
- Logsdon, M. C., & Davis, D. W. (2004). Parental support in the postpartum: Why is it important? MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing, 29(5), 282-287
- Miller, L. J. (2012). Postpartum depression. JAMA Psychiatry, 69(10), 1100-1105
- Milgrom, J., Gemmill, A. W., Bilszta, J. L., Hayes, B., Barnett, B., Brooks, J., ... & Buist, A. (2008). Antenatal risk factors for postnatal depression: A large prospective study. Journal of Affective Disorders, 108(1-2), 147-157
- Monroe, S. M., & Simons, A. D. (1991). Diathesis-stress theories in the context of life stress research: Implications for the depressive disorders. Psychological Bulletin, 110(3), 406-425
- Murray, L., & Cooper, P. J. (1997). Effects of postnatal depression on infant development. Archives of Disease in Childhood, 77(2), 99-101
- Ngai, F. W., & Ngu, S. F. (2015). Predictors of maternal and paternal depressive symptoms at postpartum. Journal of Psychosomatic Research, 78(2), 156-161
- O'Hara, M. W., & McCabe, J. E. (2013). Postpartum depression: Current status and future directions. Annual Review of Clinical Psychology, 9, 379-407
- O'Hara, M. W., & Swain, A. M. (1996). Rates and risk of postpartum depression—a meta-analysis. International Review of Psychiatry, 8(1), 37-54
- Robertson, E., Grace, S., Wallington, T., & Stewart, D. E. (2004). Antenatal risk factors for postpartum depression: A synthesis of recent literature. General Hospital Psychiatry, 26(4), 289-295
- Ross, L. E., McLean, L. M., & Psych, C. (2006). Anxiety disorders during pregnancy and the postpartum period: A systematic review. The Journal of Clinical Psychiatry, 67(8), 1285-1298
- Sealy, P. A., Fraser, J. A., Simpson, J., Evans, M., & Hartford, A. (2009). Community awareness of postpartum depression. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing, 38(1), 121-133
- Shorey, S., Chee, C. Y. I., Ng, E. D., Chan, Y. H., Tam, W. W. S., & Chong, Y. S. (2018). Prevalence and incidence of postpartum depression among healthy mothers: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 104, 235-248
- Sit, D., Rothschild, A. J., & Wisner, K. L. (2006). A review of postpartum psychosis. Journal of Women’s Health, 15(4), 352-368
- Smith, J. C., Richardson, J. T., & Hoffman, A. (2011). The impact of a brief self-care intervention on cortisol levels in health care professionals. Journal of Occupational Health Psychology, 16(2), 228-236
- Sockol, L. E., Epperson, C. N., & Barber, J. P. (2011). Preventing postpartum depression: A meta-analytic review. Clinical Psychology Review, 31(5), 839-849
- Stuart, S., & O’Hara, M. W. (1995). Interpersonal psychotherapy for postpartum depression: A treatment program. Journal of Psychotherapy Practice and Research, 4(1), 18-29
- Tammentie, T., Paavilainen, E., Astedt-Kurki, P., & Tarkka, M. T. (2004). Family dynamics of postnatally depressed mothers–disciplinary research literature review. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 11(1), 49-55
- Wisner, K. L., Parry, B. L., & Piontek, C. M. (2006). Postpartum depression. New England Journal of Medicine, 347(3), 194-199
- Xu, H., Ding, Y., Ma, Y., Xin, X., & Song, X. (2017). Cesarean section and risk of postpartum depression: A meta-analysis. Journal of Psychosomatic Research, 97, 118-126
- διαχείριση κατάθλιψης
