Αλλαγές στο σώμα μετά τον τοκετό: Τι να περιμένεις & πώς να προσαρμοστείς
Η επιλόχεια περίοδος είναι ένα τεράστιο γεγονός αναδιαμόρφωσης του οργανισμού.
Η μετάβαση στη μητρότητα και στη γονεϊκότητα αποτελεί ίσως την πιο φυσική, διανοητική και πνευματική εμπειρία στη ζωή μας. Κάτι αλλάζει στην καρδιά, στο μυαλό, στο σώμα, στην ψυχή σε κυτταρικό επίπεδο.
Ποιες είναι οι κοινές σωματικές αλλαγές στο σώμα μετά τη γέννα;
Η επιλόχεια περίοδος ξεκινά με την έξοδο του πλακούντα και ολοκληρώνεται με την πλήρη φυσιολογική αποκατάσταση διαφόρων συστημάτων και οργάνων. Ενώ κάποιοι λένε ότι η περίοδος αυτή κρατάει συνήθως 8 με 12 εβδομάδες (Lopez-Gonzalez, 2020) (Paladine,2019), άλλοι πιστεύουν ότι το εξάμηνο ή ο πρώτος χρόνος είναι ένα πιο αντιπροσωπευτικό χρονικό διάστημα (Chauhan G,2022) (Gmelig Meyling, M.2023).
Οι αλλαγές στο σώμα μας είναι τόσο εξωτερικές όσο και εσωτερικές. Χρειάζονται περίπου 6 εβδομάδες για να κλείσει η πληγή που έχει αφήσει ο πλακούντας απο την προσκόλλησή του στη μήτρα, όσο και η ίδια η μήτρα για να επιστρέψει στο προ-εγκυμοσύνης μέγεθός της. Έξι με οχτώ εβδομάδες χρειάζονται και τα υπόλοιπα όργανα να πάρουν την «προηγούμενή» τους θέση. Τα λόχια μπορεί να κρατήσουν ακόμα και 5 εβδομάδες και σε περιπτώσεις περινεοτομής ή ρήξης περινέου οι πρώτες εβδομάδες μπορεί να έχουν αρκετή δυσφορία και πόνους (Whyler N.,2024).
- Η επιστροφή του κύκλου σε γυναίκες που δεν θηλάζουν γίνεται συνήθως τις πρώτες 6-8 εβδομάδες ενώ εκείνες που θηλάζουν 4-5 μήνες μετά αν και σε κάποιες περιπτώσεις αυτό μπορεί να γίνει και 24 μήνες αφού γεννήσουν (Whyler N.,2024). Ωστόσο ωορρηξία μπορεί να συμβεί και με την απουσία εμμήνου ρύσεως (Whyler N.,2024).
- Η λειτουργία του θυρεοειδούς επιστρέφει σε προ-εγκυμοσύνης επίπεδα τον πρώτο μήνα ενώ το μέγεθος του αδένα έως και 12 εβδομάδες μετά (Paladine,2019).
- Ακράτεια, αιμορροΐδες και δυσκοιλιότητα είναι συχνές αλλαγές που παρατηρούνται τον πρώτο καιρό και ισορροπούν τους πρώτους 2-3 μήνες.
Η ακράτεια είναι κάτι που επηρεάζει το 30% των γυναικών μετά τον τοκετό (Paladine,2019) και σχετίζεται τόσο με το ψυχολογικό στρες της γέννας (Chauhan G,2022) αλλά και τις σωματικές αλλαγές στο πυελικό έδαφος.
- Η διάταση των κοιλιακών μας είναι μια φυσιολογική διαδικασία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και επανέρχεται περίπου 6-8 εβδομάδες μετά το τοκετό (Paladine,2019).
- Η ορμόνη της ρελαξίνης, εκείνης που «άνοιξε» τη λεκάνη σου, τον σκελετό και όλες τις αρθρώσεις σου μειώνεται αισθητά μετά τον τοκετό όμως παραμένει στον οργανισμό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η χαλάρωση λοιπόν αυτή μπορεί να πάρει έως και 12 μήνες για να επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι υπάρχει ακόμα αυξημένη πιθανότητα τραυματισμού σε συνδέσμους και αρθρώσεις (Dehghan F,2014).
Τι γίνεται όμως στο νευρικό σύστημα της μητέρας μετά τον τοκετό;
Η εγκυμοσύνη και η περίοδος μετά τον τοκετό χαρακτηρίζονται από αυξημένη νευροπλαστικότητα στον εγκέφαλο της μητέρας (Nehls,2024).
Οι πρώτες 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό σχετίζονται με μείωση των επιπέδων προγεστερόνης και μια μαζική αναδιάρθρωση του όγκου φαιάς ουσίας του εγκεφάλου, που επηρεάζει τη λειτουργία της αμυγδαλής/ιππόκαμπο, τον προμετωπιαίο/υπογονικό φλοιό. Μέρη του εγκεφάλου υπεύθυνα για τις συναισθηματικές αντιδράσεις, τις ορμονικές εκκρίσεις, τον σχηματισμό μνήμης αλλά και για τη συμπεριφορά και τις εκτελεστικές ενέργειες (Nehls,2024).
Το γεγονός ότι οι αλλαγές όγκου φαιάς ουσίας επιμένουν στις 12 εβδομάδες μετά τον τοκετό δείχνει ότι ο εγκέφαλος της μητέρας δεν επανέρχεται πλήρως στη φυσιολογία που είχε πριν από την εγκυμοσύνη. Η νευροπλαστικότητα μετά τον τοκετό υποδηλώνει ότι αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών (Pritschet,2024).
Η εγκυμοσύνη και η πρώιμη περίοδος μετά τον τοκετό είναι κρίσιμες για τη δημιουργία μιας «γκάμας» μητρικών ικανοτήτων κατάλληλων για το εξαιρετικά απαιτητικό έργο της φροντίδας του νεογνού. Έτσι, οι δομικές αλλαγές κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου διευκολύνουν βασικές πτυχές της μητρότητας όσον αφορά στην προσαρμοστική ικανότητα της ίδιας. Για παράδειγμα, μια αύξηση στον όγκο της φαιάς ουσίας μεταξύ του πρώτου και τέταρτου μήνα μετά τον τοκετό έχει βρεθεί ότι σχετίζεται με την απουσία εχθρότητας προς το βρέφος (Luders,2020).
- Dehghan F, Haerian BS, Muniandy S, Yusof A, Dragoo JL, Salleh N. The effect of relaxin on the musculoskeletal system. Scand J Med Sci Sports. 2014 Aug;24(4):e220-9. doi: 10.1111/sms.12149. Epub 2013 Nov 28. PMID: 24283470; PMCID: PMC4282454.
- Lopez-Gonzalez DM, Kopparapu AK. Postpartum Care of the New Mother. [Updated 2022 Dec 11]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK565875/
- Paladine, H. L., Blenning, C. E., & Strangas, Y. (2019). Postpartum Care: An Approach to the Fourth Trimester. American family physician, 100(8), 485–491.
- Whyler, N. C. A., Krishnaswamy, S., Price, S., & Giles, M. L. (2024). Strategies to improve postpartum engagement in healthcare after high-risk conditions diagnosed in pregnancy: a narrative review. Archives of gynecology and obstetrics, 310(1), 69–82. https://doi.org/10.1007/s00404-024-07562-7
- Chauhan G, Tadi P. Physiology, Postpartum Changes. [Updated 2022 Nov 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555904/
- Gmelig Meyling, M. M., Frieling, M. E., Vervoort, J. P. M., Feijen-de Jong, E. I., Jansen, D. E. M. C. (2023). Health problems experienced by women during the first year postpartum: A systematic review. European Journal of Midwifery, 7(December), 1-20. https://doi.org/10.18332/ejm/173417
- Pritschet, L., Taylor, C.M., Cossio, D. et al. Neuroanatomical changes observed over the course of a human pregnancy. Nat Neurosci (2024). https://doi.org/10.1038/s41593-024-01741-0
- Nehls S, Losse E, Enzensberger C, Frodl T, Chechko N. Time-sensitive changes in the maternal brain and their influence on mother-child attachment. Transl Psychiatry. 2024 Feb 9;14(1):84. doi: 10.1038/s41398-024-02805-2. PMID: 38331939; PMCID: PMC10853535.
- Lapaire O, Holzgreve W, Oosterwijk JC, Brinkhaus R, Bianchi DW. Georg Schmorl on trophoblasts in the maternal circulation. Placenta. 2007;28(1):1-5. doi:10.1016/j.placenta.2006.02.004
- Luders, E., Kurth, F., Gingnell, M., Engman, J., Yong, E. L., Poromaa, I. S., & Gaser, C. (2020). From baby brain to mommy brain: Widespread gray matter gain after giving birth. Cortex; a journal devoted to the study of the nervous system and behavior, 126, 334–342. https://doi.org/10.1016/j.cortex.2019.12.029
- Tennfjord, M. K., Engh, M. E., & Bø, K. (2020). The Influence of Early Exercise Postpartum on Pelvic Floor Muscle Function and Prevalence of Pelvic Floor Dysfunction 12 Months Postpartum. Physical therapy, 100(9), 1681–1689. https://doi.org/10.1093/ptj/pzaa084
