Χειριστικά παιδιά – Μύθος ή Πραγματικότητα;

Οι έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις των μωρών και των νηπίων, μαζί με κοινωνικά στερεότυπα γύρω από τα παιδιά, είναι ο ιδανικός συνδυασμός για μια παραποιημένη αξιολόγηση απόλυτα αναμενόμενων συμπεριφορών αλλά και έκφρασης αναγκών από τα παιδιά.

Τι σημαίνει χειριστικό και τι προϋποθέτει;

Ας ορίσουμε αρχικά το χειριστικό άτομο. Είναι ουσιαστικά ένας άνθρωπος που προσπαθεί να ελέγξει ή να επηρεάσει ένα άτομο ή μια κατάσταση με έξυπνο ή ύπουλο τρόπο προκειμένου να ικανοποιήσει την ή τις επιθυμίες του.

Το να είναι ένα άτομο χειριστικό σημαίνει ότι ο εγκέφαλός του έχει κατακτήσει τις εξής δεξιότητες:

• Υποθετική σκέψη
• Κριτική και λογική σκέψη
• Ενσυναίσθηση
• Έλεγχο των παρορμήσεων

Οι παραπάνω δεξιότητες οφείλονται στην λειτουργία μιας περιοχής του εγκεφάλου που λέγεται προμετωπιαίος λοβός. Η συγκεκριμένη περιοχή είναι υπεύθυνη για τις δεξιότητες υψηλής λειτουργικότητας και είναι μια περιοχή που αναπτύσσεται σταδιακά καθόλη τη διάρκεια της παιδικής, εφηβικής και νεανικής ηλικίας ενός ανθρώπου, ενώ ολοκληρώνεται μετά τα 25 έτη ζωής. 

Έτσι, γνωρίζοντας όλα τα παραπάνω καταλαβαίνει κανείς ότι ένα μωρό ή ένα νήπιο δεν έχει τη δυνατότητα αναπτυξιακά να λειτουργήσει χειριστικά. Χρειάζεται, λοιπόν, να ξεχωρίσουμε την πρόθεση του παιδιού από τα συναισθήματα που διακινούνται σε εμάς τους ενήλικες όταν ένα παιδί απλά εκφράζει καθαρά, ειλικρινά και αυθόρμητα την δυσφορία του.

Και τότε γιατί τα κάνει όλα αυτά;

Τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός ανθρώπου, ο κατώτερος εγκέφαλος είναι αυτός που κυριαρχεί, τα συναισθήματα είναι έντονα, η παρόρμηση είναι βασικό στοιχείο της καθημερινότητας, ενώ δεν έχει την δυνατότητα να ελέγξει και να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. 

Όταν ένα μωρό κλαίει και ηρεμεί στην αγκαλιά, δεν κρύβει τίποτα πίσω από αυτό που ζητάει. Η ανάγκη για σωματική επαφή και ασφάλεια από τους ενήλικες είναι πρωταρχική για την ανάπτυξή του, σωματική και ψυχοσυναισθηματική. Κλαίει, γιατί είναι ο μόνος τρόπος να εκφραστεί και να προσκαλέσει κοντά του το φροντιστή του, ανίκανο για δευτερεύουσες σκέψεις.

Αλλά και ένα νήπιο που κατακλύζεται από έντονα συναισθήματα συχνά για έναν μη σημαντικό - στα μάτια των ενηλίκων - λόγο, εκφράζει την δυσκολία του στο να διαχειριστεί τα συναισθήματά του. Τα εκφράζει απλά, αφιλτράριστα, έτσι όπως το κατακλύζουν. Ο στόχος δεν είναι ο ενήλικας. Ο ενήλικας «προσκαλείται» από το παιδί για φροντίδα και βοήθεια. Με αυτό το δεδομένο, ίσως φύγουμε λίγο από το στερεότυπο του «να μην σε κάνει ό,τι θέλει». Η ματαίωση και η δυσφορία είναι κομμάτι του μεγαλώματος ενός ανθρώπου. Η δική μας δουλειά σαν γονείς είναι να σταθούμε δίπλα και να δείξουμε το δρόμο προς την αναγνώριση και τη διαχείριση των συναισθημάτων και όχι της άμεσης ανακούφισης με όποιο τρόπο.

Πολλοί γονείς θα πουν «Μα του λέω τι να μην κάνει και πάει και το κάνει». Οι δικές μας επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές δημιουργούν μοτίβα αλληλεπίδρασης με τα παιδιά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά δημιουργούν ένα λογικό σχέδιο με θύμα τους γονείς. Αντίθετα οι ενήλικες συχνά γινόμαστε πολύ χειριστικοί στην προσπάθειά μας να καταφέρουμε αυτό που θέλουμε με τα παιδιά, καθώς έχουμε όλες τις δεξιότητες να τα χειριστούμε.

Και πώς μπορώ να το διαχειριστώ;

Το να απομακρυνθούμε από την ιδέα της επίδειξης δύναμης ανάμεσα σε ενήλικες και παιδιά είναι το πρώτο και βασικότερο βήμα σε μια φροντιστική – νομοτελειακά ανισότιμη - σχέση. Η «εξουσία» είναι στα χέρια των ενηλίκων και δεν χρειάζεται να την αποδείξουν με κανέναν τρόπο. Μπορούμε να επιλέξουμε να είμαστε καθοδηγητές, δάσκαλοι και να λειτουργήσουμε ως οι σοφοί μεγάλοι. 

Το παιδί που βρίσκεται σε φάση αλματώδους ανάπτυξης τα πρώτα 5 χρόνια της ζωής του, έχει την ανάγκη να ανακαλύψει, να πειραματιστεί, να εξερευνήσει. Σε αυτή την περίοδο, οι συναισθηματικές αλλαγές είναι έντονες, οι ματαιώσεις και οι προκλήσεις ακόμα περισσότερες για τον μικρό άνθρωπο. Χρειάζεται να γίνουμε ο πόλος ηρεμίας, σταθερότητας και ασφάλειας, να αναλάβουμε την γονική μας ευθύνη και κυρίως να διασκεδάσουμε και να απολαύσουμε το εδώ και το τώρα των παιδιών μας. 

Μπορεί ένα μεγαλύτερο παιδί να γίνει χειριστικό;

Όλοι οι άνθρωποι μπορεί να γίνουμε χειριστικοί σε φάσεις της ζωής μας, μπορεί να είναι ένας τρόπος να ανταπεξέλθουμε στις προκλήσεις μας ή να συμβιώσουμε μέσα στις σχέσεις μας. Χρειάζεται όμως να θυμόμαστε ότι κανείς δεν χρειάζεται να γίνει χειριστικός, όταν ξέρει ότι μπορεί να ακούγεται και να είναι αποδεκτός στην ολότητά του, ακόμα και στις δυσκολίες του.