Το παιδί μου βαριέται εύκολα όταν παίζει, είναι φυσιολογικό;

Όταν το παιδί δηλώνει ότι «βαριέται», ενώ υπάρχουν διαθέσιμα παιχνίδια και δραστηριότητες, σκεφτόμαστε ότι ή εμείς δεν κάνουμε κάτι σωστά ή το παιδί έχει πρόβλημα. Το «Μαμά βαριέμαι», είναι μια φράση, που, συνήθως, μας δημιουργεί εκνευρισμό, αναστάτωση, απογοήτευση και αυτομάτως τείνουμε να «σώσουμε» το παιδί μας ή θυμώνουμε μαζί του που μας φορτώνει με την έννοια του ότι δυσφορεί. Και βιώνουμε αυτό το οικείο, γονεϊκό άγχος, να μένουν συνεχώς απασχολημένα τα παιδιά και κάτι να κάνουν. Και δεν αναλογιζόμαστε, πως η βαρεμάρα είναι η παύση πριν την εξέλιξη.

Τι σημαίνει βαρεμάρα στο παιχνίδι και, γιατί είναι φυσιολογική

Στην πραγματικότητα, η βαρεμάρα είναι ένα φυσιολογικό και αναμενόμενο αναπτυξιακό βίωμα, ειδικά στην παιδική ηλικία. 

Συνήθως συνδέεται με

• ανάγκη για χαλάρωση έπειτα από υπερδιέγερση και υπερπληροφόρηση, όταν το παιδί έχει δεχτεί πολλά και έντονα ερεθίσματα μέσα στην ημέρα
• έλλειψη εξωτερικής ή εσωτερικής καθοδήγησης, δηλαδή το παιδί δεν ξέρει από πού να ξεκινήσει ή τι να κάνει μόνο του
• φόβο για ανάληψη πρωτοβουλίας, μήπως κάνει λάθος ή δεν τα καταφέρει
• έλλειψη κινήτρων, όταν το παιχνίδι δεν έχει προσωπικό νόημα για εκείνο
• ανάγκη για πιο ανοιχτού τύπου παιχνίδι, χωρίς συγκεκριμένους κανόνες ή οδηγίες
• δυσκολία αυτο-οργάνωσης, δηλαδή, ικανότητα να οργανώσουν τα παιδιά μόνα τους τον χρόνο τους, να σχεδιάσουν, να ξεκινήσουν και να ολοκληρώσουν μια δραστηριότητα, και η οποία αναπτύσσεται σταδιακά, δεν είναι δεδομένο χαρακτηριστικό
• φτωχό ιδεασμό στα πρώιμα αναπτυξιακά στάδια, σε παιδιά με ΔΕΠΥ και Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος. Τότε παρατηρούμε τα παιδιά να μένουν στο εξερευνητικό παιχνίδι και πιάνουν αντικείμενα, τα κοιτάζουν, τα μετακινούν ή τα τοποθετούν, χωρίς να περνούν στο διαδραστικό ή συμβολικό παιχνίδι, όπου τα αντικείμενα αποκτούν νόημα, δημιουργείται ιστορία και αλληλεπίδραση.

Η βαρεμάρα είναι μια κατάσταση παύσης, αδράνειας, όπου το παιδί χρειάζεται διαφορετικά ερεθίσματα, βοήθεια στην ανακατεύθυνση ή περισσότερο «χώρο» για να δημιουργήσει και να εκφραστεί. Είναι το μεταβατικό στάδιο, το κενό, ανάμεσα στο εξωτερικό ερέθισμα και στην εσωτερική κινητοποίηση. Αν αυτό το κενό δεν καλυφθεί αμέσως από μια οθόνη ή μια έτοιμη λύση, τότε έχει τη δυνατότητα να μετατραπεί σε χώρο φαντασίας και πρωτοβουλίας.

Ποια η σημασία της φαντασίας και των ερεθισμάτων - εμπειριών στη διαχείριση της βαρεμάρας

Η φαντασία είναι το βασικό εργαλείο του παιδιού για να διαχειριστεί τη βαρεμάρα και να την μετατρέψει σε παιχνίδι. Είναι ένα είδος εσωτερικής ευελιξίας. Όταν το παιδί έχει βιώσει ερεθίσματα, εμπειρίες, εικόνες και ιστορίες, τότε μπορεί να τα «παντρέψει» μέσω της φαντασίας του και των εμπειριών του και να δημιουργήσει κάτι νέο. Μπορεί να φανταστεί ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος. Και τότε μπορεί να αντέξει την αποτυχία, να επιχειρήσει ξανά, να βρει μια διαφορετική λύση και αναπτύσσει ανθεκτικότητα στη ματαίωση.

Χωρίς φαντασία και εμπειρίες το παιδί αναζητά εξωτερικά ερεθίσματα (π.χ. οθόνες), δυσκολεύεται να δημιουργήσει μόνο του παιχνίδι και παραιτείται εύκολα. Αντίθετα, όταν υπάρχουν πολυποίκιλα, ποιοτικά ερεθίσματα, η βαρεμάρα μετατρέπεται σε πάθος για εξερεύνηση, μάθηση μέσα από τη δράση, διασκεδαστικό παιχνίδι. Το παιδί μόνο του θα οραματιστεί μέσα στα υπάρχοντα, διαθέσιμα αντικείμενα και παιχνίδια νέους τρόπους να παίξει μαζί τους ή ιδέες για να εξελίξει κάθε προηγούμενη δράση παιχνιδιού. 

Πως ενισχύεται η φαντασία του παιδιού

Η φαντασία δεν είναι απλώς ένα χάρισμα. Είναι μια νοητική δεξιότητα που καλλιεργείται καθημερινά μέσα από τις εμπειρίες και το περιβάλλον του παιδιού. Πέρα από τα πολυποίκιλα ερεθίσματα, είναι σημαντικό το αισθητηριακό βίωμα. Δηλαδή, το παιδί να δράσει με έναν διαφορετικο τρόπο, να γευτεί νέες γεύσεις, να ακούσει νέους ήχους, να αισθανθεί διαφορετικές υφές, να μυρίσει αρώματα. Κι ύστερα, να τα μπερδέψει, ώσπου να παραχθούν νέες ιδέες και δημιουργίες. Όσο περισσότερο το παιδί δημιουργεί μόνο του σενάρια, τόσο ενισχύεται η δημιουργικότητά του, η συγκέντρωση και η αυτοπεποίθησή του.

Η πλαστικότητα και η ευκαμψία σκέψης, καθώς και η φαντασία ενισχύονται με 

• παιχνίδια ανοιχτού τύπου (open-ended play) και ανοιχτά υλικά (μαρκαδόροι, χαρτιά, ρολά κουζίνας, κουτιά, κορδέλες) που αξιοποιούνται με πολλαπλές χρήσεις, με ιστορίες και βιβλία
• χρήση των αντικειμένων γύρω μας με νέα μορφή (upcycle - π.χ. μια γαλότσα γίνεται γλάστρα, οι κατσαρόλες τύμπανα)
• με ερωτήσεις που ενεργοποιούν την κριτική και εφευρετική σκέψη «Τι θα γινόταν αν…;» - «Αν δεν υπήρχαν κανόνες, πώς θα το έκανες;» - «Φαντάσου ότι είσαι εφευρέτης. Τι θα δοκίμαζες;» - «Υπάρχουν πολλοί σωστοί τρόποι. Πάμε να σκεφτούμε δύο μαζί;» - «Αν ήσουν ο ηρωας τι θα ήθελες να γίνει;»

Για ενίσχυση της φαντασίας και της δημιουργικότητας χρειάζεται ένα περιβάλλον χωρίς υπερβολικούς κανόνες ή οδηγίες, καθώς το πατρόν και η σύγκριση των επιτευγμάτων του παιδιού με ένα πρότυπο ματαιώνει το παιδί και καλλιεργεί την αίσθηση ότι τα πράγματα πρέπει να γίνονται με ένα συγκεκριμένο μοντέλο. Η ανοιχτή στάση του γονέα στο νέο, στο διαφορετικό και η επιβεβαίωση πως το «λάθος» είναι μια ευκαιρία για δημιουργία ενισχύει την ευελιξία σκέψης.

Πως προτείνουμε ιδέες, χωρίς να βάζουμε εμπόδια στην αυθόρμητη ανακάλυψη

Όταν ένα παιδί βαριέται, νιώθουμε την ανάγκη να παρέμβουμε και να του υποδείξουμε τι να κάνει. Όμως, όταν ο γονέας γίνεται υπερβολικά καθοδηγητικός, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, μπορεί να «κλέψει» από το παιδί:

• τη διαδικασία εύρεσης λύσης
• την ανάληψη πρωτοβουλίας
• τη διαχείριση της κάθε δυσκολίας της ζωής
• την οικοδόμηση αυτοπεποίθησης

Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε τη βαρεμάρα, αλλά να στηρίξουμε το παιδί να την διαχειριστεί.

Το να γεμίσουμε το παιδί με πολλά παιχνίδια, χωρίς ιδέες αξιοποίησης, μόνο σύγχυση και περισσότερη βαρεμάρα θα φέρει. Το παιδί δεν έχει ανάγκη από περισσότερα αντικείμενα. Έχει ανάγκη από περισσότερες ιδέες αξιοποίησης των ήδη υπαρχόντων. Ένα και μόνο παιχνίδι, όταν χρησιμοποιηθεί δημιουργικά, μπορεί να ισοδυναμεί με δέκα.

Μπορούμε να βοηθήσουμε παρατηρώντας πώς παίζει το παιδί, αν περνά στη δράση ή μένει παθητικό και, αν χρειάζεται, ξεκινώντας μια μικρή σκηνή για να του δώσουμε έμπνευση,  έναυσμα για μίμηση. Κι έπειτα να αφήσουμε χώρο για να συνεχίσει μόνο του. Γιατί η αληθινή μάθηση δεν συμβαίνει όταν το παιδί ακολουθεί οδηγίες. Συμβαίνει όταν ανακαλύπτει. Τότε, το παιδί εμπλέκεται ενεργά, αποκτά αυτοπεποίθηση, μαθαίνει να οργανώνεται μόνο του, βιώνει επιτυχία μέσα από τη δική του δράση.

Φράσεις που κινητοποιούν το παιδί είναι  «Θελω να δω πώς θα το έκανες εσύ. Θα μου δείξεις;», «Έχω αγωνία να δω τι θα συμβεί μετά. Περιμένω να δω τις ιδέες σου…», «Βλέπω να ψάχνεις μια ιδέα. Ας δούμε τι μπορεί να σκεφτείς όσο παίζουμε μαζί…»

Κι εμείς πετυχαίνουμε το πιο σημαντικό. Να βοηθήσουμε χωρίς να ελέγχουμε, να υπερφορτώνουμε, να πιέζουμε και να στηρίζουμε χωρίς να στερούμε την εμπειρία της ανακάλυψης.

Τύποι παιχνιδιών που ενισχύουν την ανακάλυψη, τη δημιουργικότητα και την εξερεύνηση και κρατούν το ενδιαφέρον του παιδιού 

Δεν έχουν όλα τα παιχνίδια την ίδια αναπτυξιακή αξία. Υπάρχουν παιχνίδια που «απασχολούν» το παιδί για λίγο και παιχνίδια που το βοηθούν ουσιαστικά να εξελιχθεί, να σκεφτεί, να δημιουργήσει και να μάθει μέσα από την εμπειρία.

Τα παιχνίδια που ενισχύουν περισσότερο την ανακάλυψη και τη δημιουργικότητα είναι συνήθως ανοιχτού τύπου (open-ended), δηλαδή δεν έχουν μία μόνο «σωστή» χρήση ή συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αντίθετα, προσφέρουν πολλαπλές δυνατότητες, μεταμορφώνονται μέσα από τη φαντασία του παιδιού και προσαρμόζονται σε κάθε ηλικία και ανάγκη.

Προτιμήστε 

• παιχνίδια εξερεύνησης και ανακάλυψης:

ενεργοποιούν τη φυσική περιέργεια του παιδιού και το βοηθούν να αναζητήσει πληροφορίες, να παρατηρήσει, να συγκρίνει και να ανακαλύψει σχέσεις μεταξύ αντικειμένων και εννοιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ORBOOT υδρόγειος σφαίρα. Το παιδί δεν ενισχύει απλά την γεωγραφική του αντίληψη, αλλά παίρνει διαβατήριο για φανταστικά ταξιδια και ιστορίες. Χαράζει πορεία για την ολόπλευρη ανάπτυξή του.  Μπορεί να αφηγηθεί, να ζωγραφίσει, να δραματοποιήσει τα ταξίδια και τις περιπέτειές του. Θα συναντήσει ζώα, ανθρώπους, φυτά. Θα γεμίσει γνώσεις, αισθήσεις, γνώσεις. Θα μάθει τι χρειάζεται ένας καλός, οργανωμένος ταξιδευτής. Θα παλέψει με ιθαγενείς και θα γίνει super ήρωας που θα πετάξει από την μια άκρη της γης στην άλλη για να σώσει τους αδύναμους. Θα γίνει πολεμιστής με ενσυναίσθηση και υψηλά ιδανικά στις χώρες που παλεύουν για την ειρήνη.

• παιχνίδια συμβολικού χαρακτήρα και ρόλων: 

Φιγούρες, κούκλες, γαντόκουκλες, κουκλόσπιτα, φιγούρες ζώων ή ανθρώπων, στολές, αξεσουάρ, καθημερινά αντικείμενα, παλιά αντικείμενα, ενισχύουν το πέρασμα από το απλό «πιάνω και κοιτάζω» στο «υπάρχω και δρω μέσα σε μια ιστορία». Όταν το παιδί στήνει μια σκηνή και δίνει ρόλους, δεν παίζει απλώς. Δομεί εσωτερικό κόσμο.

• παιχνίδια κατασκευών και δημιουργίας:

Κύβοι, τουβλάκια, μαγνητικά κομμάτια, παζλ, κατασκευές, ενισχύουν τη δημιουργική σκέψη στην επίλυση προβλημάτων, την οπτικοχωρική αντίληψη, την υπομονή και τη συγκέντρωση

• παιχνίδια που δίνουν αφορμή για ιστορίες:

Παιχνίδια που μπορούν να γίνουν «σκηνικό» για μια ιστορία, όπως μια υδρόγειος σφαίρα, με ερωτήσεις όπως «Ποιος ζει εδώ;» - «Τι συνέβη σε αυτό το μέρος;» - «Πού θα πάμε μετά;» βοηθούν το παιδί να αναπτύξει αφηγηματικές δεξιότητες, φαντασία, οργάνωση σκέψη.

Giochi Preziosi

Λίγα λόγια για την εταιρεία

Από το 2003, η Giochi Preziosi Hellas (Τζιόκι Πρετσιόζι Ελλάς) φέρνει τη μαγεία & τη χαρά του παιχνιδιού στη ζωή μας. 22 χρόνια είναι δίπλα σε παιδιά και γονείς, γεμίζοντας τα ράφια –και τις καρδιές– με παιχνίδια που ξεχωρίζουν. Είναι μέρος του ευρωπαϊκού ομίλου GRUPPO PREZIOSI (Γκρούπο Πρετσιόζι), ενός από τους μεγαλύτερους οργανισμούς στον χώρο του παιδικού προϊόντος, με παρουσία σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

Αν σας λένε κάτι τα ονόματα Χελωνονιντζάκια, Bluey, Hello Kitty, Cocomelon τότε μάλλον έχετε ήδη γνωρίσει τα προϊόντα της!

Πέρα όμως από τα παιχνίδια, αυτό που πραγματικά ξεχωρίζει είναι η φιλοσοφία της εταιρίας: η Giochi Preziosi Hellas πιστεύει βαθιά στη δύναμη του παιχνιδιού ως μέσο ανάπτυξης. Στόχος της είναι να βοηθήσει τα παιδιά να χτίσουν σχέσεις – με τον εαυτό τους και με τους άλλους. Να φανταστούν, να δημιουργήσουν, να εξερευνήσουν κόσμους μαγικούς... πάντα με ασφάλεια, σεβασμό, χαμόγελο και ακεραιότητα.

Γιατί το παιχνίδι δεν είναι απλώς διασκέδαση. Είναι τρόπος να μεγαλώνουμε καλύτερα.