Θεωρία προσκόλλησης: Δέσιμο & ασφάλεια στο παιδί

Πολλοί γονείς τρομάζουμε με τη λέξη προσκόλληση, πιστεύοντας ότι αφορά στην προσκόλληση του παιδιού πάνω μας συνέχεια, χωρίς να του παρέχουμε τη δυνατότητα να ανοίξει τα φτερά του και να ανεξαρτητοποιηθεί. Η θεωρία της προσκόλλησης, όμως, είναι ακριβώς το αντίθετο. Βασίζεται στο πώς τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού θα είμαστε δίπλα του ανάλογα τα αναπτυξιακά του στάδια και θα του παρέχουμε ασφάλεια ούτως ώστε σιγά σιγά να ανοίξει τα φτερά του.

Η θεωρία της προσκόλλησης αναπτύχθηκε από τον ψυχολόγο John Bowlby και βασίστηκε στην σχέση του βρέφους με τους βασικούς του φροντιστές. Σύμφωνα με την θεωρία του Bowlby, όταν ένα βρέφος γεννιέται, έχει ανάγκη να συνδεθεί με τον βασικό του φροντιστή για να επιβιώσει. Ο βασικός φροντιστής όταν ανάλογα τα αναπτυξιακά στάδια του παιδιού, του παρέχει ασφάλεια και σταθερή φροντίδα, δημιουργεί έναν δεσμό μαζί του. Αυτόν τον δεσμό, το βρέφος τείνει να τον αναπαράγει και στις μετέπειτα σχέσεις του ως ενήλικας.

Ποια είναι τα είδη του δεσμού προσκόλλησης;

Η Mary Ainsworth διευρύνοντας την θεωρία του John Bowlby, ανέπτυξε τα παρακάτω είδη δεσμών που μπορεί να δημιουργήσει το βρέφος με τον βασικό του φροντιστή:

• Ασφαλής δεσμός προσκόλλησης
• Ανασφαλής αγχώδης δεσμός προσκόλλησης
• Ανασφαλής αποφευκτικός δεσμός
• Ανασφαλής αποδιοργανωμένος δεσμός

Ασφαλής δεσμός προσκόλλησης

Στον ασφαλή δεσμό προσκόλλησης ο βασικός φροντιστής ανταποκρίνεται με ευαισθησία και σταθερότητα στις ανάγκες του παιδιού. Φροντίζει να παρέχει ένα ασφαλές περιβάλλον για το παιδί, όπου το παιδί μπορεί να εξερευνά, να επανέρχεται στον βασικό του φροντιστή και να ξαναφεύγει για να εξερευνήσει.

Ανασφαλής αγχώδης δεσμός προσκόλλησης

Σε αυτόν τον δεσμό ο βασικό φροντιστής δεν ανταποκρίνεται με σταθερότητα στις ανάγκες του παιδιού. Κάποιες φορές ανταποκρίνεται με ευαισθησία και κάποιες φορές με απόρριψη. Το παιδί λαμβάνοντας μπερδεμένα μηνύματα, είναι πιο επιφυλακτικό ως προς την εξερεύνηση του περιβάλλοντος.

Ανασφαλής αποφευκτικός δεσμός

Σε αυτόν τον δεσμό ο βασικός φροντιστής είναι απόμακρος και μη συναισθηματικά διαθέσιμος με αποτέλεσμα το παιδί να φαίνεται υπερβολικά ανεξάρτητο και απόμακρο από τον βασικό φροντιστή.

Ανασφαλής αποδιοργανωμένος δεσμός

Στον αποδιοργανωμένο δεσμό συνήθως υπάρχει μορφή κακοποίησης, ο βασικός φροντιστής παραμελεί το παιδί, το απορρίπτει συνέχεια και είναι αποστασιοποιημένος.  Συνήθως παρατηρείται σε παιδιά που μεγάλωσαν σε ιδρύματα και δεν είχαν γονεϊκό πρότυπο.

Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι τα παιδιά δεν αναπτύσσουν μόνο ένα είδος συναισθηματικού δεσμού στην πορεία της ζωής τους. Μπορεί να έχουν αναπτύξει ασφαλή συναισθηματικό δεσμό με τον πατέρα και ανασφαλή με την μητέρα ή το αντίθετο ή ανασφαλή δεσμό με τους γονείς και ασφαλή με κάποιον άλλο φροντιστή π.χ την γιαγιά. Αν έχουμε αναπτύξει ανασφαλή δεσμό στην παιδική μας ηλικία, δεν σημαίνει ότι αυτό δεν μπορεί να αλλάξει στην ενήλικη ζωή μας, αν κάνουμε δουλειά με τον εαυτό μας ή απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας.

Γιατί είναι σημαντική η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού;

Η δημιουργία ενός ασφαλούς συναισθηματικού δεσμού είναι πολύ σημαντική για την υγιή ψυχο-συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.                                       

1. Βοηθά στην ανάπτυξη του παιδιού: Ο τρόπος που φροντίζουμε τα παιδιά μας τα πρώτα χρόνια της ζωής τους επηρεάζει το πώς θα νιώθουν για τον εαυτό τους και τους άλλους αργότερα. Τα παιδιά με ασφαλή δεσμό μεγαλώνουν με υψηλή αυτοεκτίμηση και ψυχική ανθεκτικότητα .
2. Δημιουργεί βάση για μελλοντικές σχέσεις: Το πώς μαθαίνουμε τα παιδιά μας να σχετίζονται μαζί μας επηρεάζει και το πώς θα σχετίζονται με φίλους, συντρόφους και συνεργάτες στο μέλλον. Αν νιώσουν αγάπη και ασφάλεια από εμάς, θα μπορέσουν να χτίσουν υγιείς σχέσεις όταν μεγαλώσουν.
3. Πρόληψη Προβλημάτων: Τα παιδιά με ασφαλή δεσμό, νιώθουν ότι οι γονείς τους είναι η βάση τους και μπορούν να επικοινωνήσουν τις ανασφάλειές τους, τα προβλήματά τους, τα άγχη τους, ώστε να τους προσφέρουμε την υποστήριξη που χρειάζονται.

Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού μας δείχνει πόσο σημαντική είναι η σχέση που χτίζουμε με τα παιδιά μας από τη γέννησή τους. Μέσα από την καθημερινή φροντίδα, την αγκαλιά, την κατανόηση και την αγάπη, χτίζουμε ένα ασφαλές θεμέλιο που τα παιδιά μας θα κουβαλούν μαζί τους σε όλη τους τη ζωή. Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι γονείς, αρκεί να είμαστε αρκετά καλοί όντας παρόντες στη ζωή των παιδιών μας.