Σεξ μετά τον τοκετό: Πότε είναι ασφαλές να ξεκινήσει;

Μέσα στους 3 πρώτους μήνες από τον τοκετό, το 89% των γυναικών έχουν ξεκινήσει και πάλι σεξουαλική δραστηριότητα, με τα περισσότερα προβλήματα που σχετίζονται με τον τοκετό να έχουν επιλυθεί μέχρι το τέλος του 1^ου χρόνου.

Κάποιου είδους σεξουαλική δυσλειτουργία εμφανίζεται στο 41-83% των γυναικών 2-3 μήνες μετά τον τοκετό, συμπεριλαμβανομένου του πόνου κατά την επαφή.

Πότε μπορεί να ξεκινήσει η σεξουαλική δραστηριότητα μετά τον τοκετό;

Μετά από φυσιολογικό τοκετό, χωρίς επιπλοκές, η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να ξεκινήσει πρακτικά όταν και τα δύο μέλη του ζευγαριού το επιθυμούν και νιώθουν έτοιμα γι’ αυτό. 

Για 40 περίπου ημέρες (για ορισμένες γυναίκες λιγότερο και για άλλες περισσότερο), αποβάλλονται τα λόχεια, που είναι αίμα, μαζί με το ενδομήτριο που αποβάλλεται καθώς η μήτρα συσπάται και επανέρχεται στο προ εγκυμοσύνης μέγεθός της. Όσο περνάνε οι μέρες, τα λόχεια γίνονται οροαιματηρά και αργότερα ορώδη και μειώνεται η ποσότητά τους ώσπου σταματάνε τελείως. Κάποια ζευγάρια περιμένουν να επανέλθουν στη σεξουαλική δραστηριότητα μετά το σταμάτημα των λοχείων, όπου τυπικά γίνεται και η πρώτη επίσκεψη στο γιατρό μετά τον τοκετό, ενώ για κάποια άλλα, τα λόχεια δεν αποτελούν πρόβλημα για την επάνοδο στη σεξουαλική δραστηριότητα. 

Για τις γυναίκες που έχουν γεννήσει με καισαρική τομή, δίνονται οδηγίες για επάνοδο της σεξουαλικής δραστηριότητας, μετά την πρώτη επίσκεψη στον γιατρό, στις 40 μέρες συνήθως.

Τα περισσότερα ζευγάρια ξεκινούν κάποιου είδους σεξουαλική δραστηριότητα που δεν περιλαμβάνει διείσδυση, πολύ νωρίτερα μετά τον τοκετό, ενώ διεισδυτική επαφή πραγματοποιείται για την πλειοψηφία, κάποια στιγμή μέχρι και τον 3^ο μήνα μετά τον τοκετό (Škodič Zakšek, 2015).

Τι μπορεί να επηρεάσει την εμπειρία;

Οι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν τη σεξουαλικότητα του ζευγαριού μετά τον τοκετό είναι πολλοί και πολλές φορές αλληλοεξαρτώμενοι.

• Η σχέση του ζευγαριού γενικότερα και πριν την εγκυμοσύνη και κατά τη διάρκειά της και η προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες μετά τον τοκετό.
• Η οικειότητα που έχουν μεταξύ τους.
• Η εγκυμοσύνη: 
• • δυσκολίες, προβλήματα, συνέχιση σεξουαλικής δραστηριότητας κατά την εγκυμοσύνη ή όχι κ.λπ.
• Ο τοκετός:
• • Αν ήταν φυσιολογικός, με αυτόματη έναρξη, χωρίς περινεοτομή, χωρίς παρεμβάσεις (π.χ. χρήση βεντούζας κ.λπ) ή με καισαρική τομή (προγραμματισμένη ή επείγουσα), συνήθως έχουμε πολύ μικρότερο ποσοστό προβλημάτων κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα μετά τον τοκετό, όπως π.χ. πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή.
  • Σε τοκετούς με περινεοτομή, με δυσκολίες και παρεμβάσεις, τα προβλήματα είναι στατιστικά πολύ περισσότερα και περιλαμβάνουν:
  • • δυσπαρευνία (πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή),
    • ξηρότητα του κόλπου,
    • μειωμένη διάθεση για σεξουαλική επαφή,
    • αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης που οδηγούν σε μειωμένη διάθεση για σεξουαλική επαφή.
• Ο θηλασμός:
• • Εδώ οι απόψεις διίστανται, καθώς δεν υπάρχουν ακόμα αρκετές έρευνες σχετικά. Υπάρχει μια αυξημένη κολπική ξηρότητα στις γυναίκες που θηλάζουν, όμως οι έρευνες δεν είναι ξεκάθαρες στο αν ο θηλασμός καθ’ αυτός είναι αιτιολογικός παράγοντας εμφάνισης μειωμένης σεξουαλικής επιθυμίας μετά τον τοκετό ή συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες που οδηγούν στην εμφάνιση των προβλημάτων. 
  • Η προλακτίνη είναι αυξημένη στις γυναίκες που θηλάζουν το πρώτο διάστημα μετά τον τοκετό και τα οιστρογόνα μειωμένα, όμως όσο απομακρυνόμαστε από τον τοκετό, η προλακτίνη στο αίμα της μητέρας μειώνεται συνεχώς.
  • Η ωκυτοκίνη, ορμόνη που παράγεται κατά τον θηλασμό, είναι η ορμόνη που προκαλεί συσπάσεις, τόσο στο επιθηλιακά μυϊκά κύτταρα που περιβάλλουν τις κυψελίδες του μαστικού αδένα και οδηγεί στο φαινόμενο της έκλυσης του μητρικού γάλακτος (milk ejection reflex), αλλά επίσης παράγεται κατά τον οργασμό και είναι αυξημένη κατά την αλληλεπίδραση, τόσο ανάμεσα σε δύο ερωτικούς συντρόφους, όσο και ανάμεσα σε φίλους ή στη μητέρα και το παιδί της. Δεν είναι τυχαίο που ονομάζεται η ορμόνη της αγάπης.
  • Ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό γυναικών που θηλάζουν ανέφερε πόνο λόγω κολπικής ξηρότητας μέχρι και τον 6^ο περίπου μήνα μετά τον τοκετό, η οποία όσο απομακρυνόμαστε από τον τοκετό βελτιώνεται, αλλά ένα επίσης αρκετά μεγάλο ποσοστό ανέφερε την ύπαρξη αυξημένης διέγερσης κατά τον θηλασμό λιγότερο ή περισσότερο συχνά.
  • Επομένως, δεν μπορούμε να πούμε ότι ο θηλασμός δημιουργεί μειωμένη σεξουαλική επιθυμία ή πιο επίπονη εμπειρία, αλλά ότι επηρεάζει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο γενικότερα την εμπειρία της γυναίκας, όχι όμως με καθοριστικό τρόπο (Škodič Zakšek, 2015).
• Η κούραση:
• • Η κούραση και η έλλειψη ύπνου που συνεπάγεται η φροντίδα ενός μωρού, οδηγούν σε μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.
• Ψυχολογικοί παράγοντες:
• • Η επιλόχειος κατάθλιψη, οδηγεί ανάμεσα σε άλλα και σε μειωμένη επιθυμία.
  • Η αλλαγή της εικόνας του σώματος επηρεάζει την ερωτική ζωή του ζευγαριού.
  • Παράγοντες που έχουν να κάνουν με την κουλτούρα που επηρεάζει γενικότερα τις σχέσεις του ζευγαριού παίζουν ρόλο και στην επάνοδο της σεξουαλικής δραστηριότητας μετά τον τοκετό και στον τρόπο με τον οποίο οι σύντροφοι αισθάνονται σχετικά με τη σεξουαλικότητά τους και τη σχέση τους.

Τι μπορούμε να κάνουμε

Πριν την εγκυμοσύνη

• Η εκτίμηση και ο εντοπισμός προβλημάτων και δυσλειτουργιών ανάμεσα στο ζευγάρι πριν ακόμα την εγκυμοσύνη καθώς και η λήψη μέτρων προς επίλυσή τους είναι πολύ σημαντικά ώστε να μειωθεί η εμφάνιση προβλημάτων στη σεξουαλική δραστηριότητα του ζευγαριού μετά τον τοκετό.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

• Η συζήτηση σχετικά με τη σεξουαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης με έναν επαγγελματία υγείας, είναι πολύ σημαντική καθώς μπορεί να εντοπίσει τυχόν προβλήματα και να τα επιλύσει και να δοθούν στο ζευγάρι σωστές οδηγίες (Brtnicka, Weiss, & Zverina, 2009):
• • Αρκετές γυναίκες κατά την εγκυμοσύνη βιώνουν μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, ενώ άλλες βιώνουν αύξηση της λίμπιντο και αυξημένη σεξουαλική επιθυμία.
  • Μία συζήτηση σχετικά με το τι είναι ασφαλές και τι όχι, βασισμένη στο ατομικό ιστορικό της εγκύου και της συγκεκριμένης εγκυμοσύνης, είναι πολύ σημαντικό να γίνεται με τον επαγγελματία υγείας που παρακολουθεί τη γυναίκα κατά την εγκυμοσύνη.
• Η διατήρηση της οικειότητας του ζευγαριού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι πολύ σημαντική:
• • Ο ρόλος της ευχαρίστησης της συνέχισης της σεξουαλικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν έχει μελετηθεί επαρκώς, έχει βρεθεί όμως σε τουλάχιστον μία μελέτη, ότι μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη σταθερότητα στο ζευγάρι και καλύτερη επικοινωνία 4 μήνες έως και 3 έτη μετά τον τοκετό.
• Ο τρόπος τοκετού, ιδιαίτερα το τι συμβαίνει κατά το δεύτερο στάδιο τοκετού, μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εμπειρία της γυναίκας και του ζευγαριού σε σχέση με τη σεξουαλικότητά τους μετά τον τοκετό:
• • Η μαιοκεντρική φροντίδα της εγκύου έχει αποδειχθεί ότι οδηγεί σε λιγότερες παρεμβάσεις και αρνητικές συνέπειες για την έγκυο και τη λεχώνα, οι οποίες επηρεάζουν και τη σεξουαλική της ζωή (περινεοτομή, χρήση βεντούζας, μεγάλης διάρκειας 2^ο στάδιο τοκετού κ.λπ).
• Οι ασκήσεις για το περίνεο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορούν να μειώσουν σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη για περινεοτομή και η συνέχισή τους και μετά τον τοκετό, βοηθά στην επαναφορά του περινέου και των εσωτερικών γεννητικών οργάνων, αποφεύγοντας καταστάσεις όπως πρόπτωση κ.λπ που μπορεί να οδηγήσουν σε αυτόματη απώλεια ούρων ή/και κοπράνων, κάτι που επηρεάζει αρνητικά την ψυχολογία της γυναίκας και τη γενικότερη σεξουαλική της εμπειρία μετά τον τοκετό:
• • Το μασάζ στο περίνεο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης προτείνεται συχνά ως τρόπος πρόληψης αυτόματων ρήξεων του περινέου και ανάγκης για περινεοτομή, όμως δεν είναι αποδεδειγμένο ότι πραγματικά βοηθά, είναι όμως κάτι που δεν δημιουργεί πρόβλημα και μπορεί να γίνει και από τον σύντροφο εφόσον το ζευγάρι το επιθυμεί, κάτι που αυξάνει την οικειότητα και τη θετική εμπειρία στο ζευγάρι.

Μετά τον τοκετό

• Η επικοινωνία με έναν επαγγελματία υγείας που θα τους ενημερώσει σχετικά με τις λύσεις που μπορούν να τους βοηθήσουν στην αντιμετώπιση τυχόν προβλημάτων είναι πολύ σημαντική:
• • Είναι σημαντικό στις επισκέψεις μετά τον τοκετό σε επαγγελματίες υγείας να συζητιέται το θέμα της σεξουαλικής δραστηριότητας, να διερευνάται η ύπαρξη τυχόν προβλημάτων και να προτείνονται λύσεις σε περίπτωση που το ζευγάρι αντιμετωπίζει προβλήματα.
  • Να γίνεται εκτίμηση της επούλωσης της περινεοτομής εφόσον αυτή υπάρχει και να εκτιμάται αν προκαλεί πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή.
  • Να προτείνεται ένα λιπαντικό σε περίπτωση κολπικής ξηρότητας, ιδιαίτερα σε θηλάζουσες.
  • Να ελέγχεται η ψυχική υγεία της μητέρας και να παραπέμπεται σε ειδικό για εξειδικευμένη υποστήριξη εφόσον είναι απαραίτητο.
  • Να εκτιμάται το επίπεδο κόπωσης των νέων γονιών και το αν υπάρχει τρόπος να ξεκουράζονται και να κοιμούνται αρκετά.

Για τα περισσότερα ζευγάρια, σε περίπου 1 έτος μετά τον τοκετό έχουν επιλυθεί τα προβλήματα στη σεξουαλική δραστηριότητα που σχετίζονται με τον τοκετό. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν τα ζευγάρια ότι μπορούν να ζητήσουν βοήθεια και να συζητήσουν σχετικά με τους επαγγελματίες υγείας, τις μαίες και να βρουν υποστήριξη.