Πώς να δημιουργήσεις μια ασφαλή σχέση με το μωρό σου

«Μέσα στη σιωπή και την ασφάλεια της μήτρας, ο άνθρωπος που θα γεννηθεί υφαίνει το νήμα της μελλοντικής του μνήμης...»

-Μυρτώ Νίλσεν 

Η τέχνη να είσαι γονιός

Καλώς ήρθες! Σε περίμενα…Ανυπομονούσα να σε γνωρίσω, να σε αγγίξω, να συστηθούμε… Να μάθουμε από την αρχή τη γλώσσα της αγάπης. Αλλά πώς;

Το μωρό δεν έρχεται με οδηγίες χρήσης. Η μητέρα, κάθε βασικός φροντιστής, συνειδητοποιεί γρήγορα ότι ο τρόπος που μαθαίνει τον μητρικό/φροντιστικό της ρόλο δεν μπορεί παρά να είναι συχνά διαισθητικός. Πολλές στιγμές μέσα στην ημέρα πρέπει να μαντέψει, να ακολουθήσει το ένστικτό της, να δράσει χωρίς να σκεφτεί, να αυτοσχεδιάσει. Η φροντίδα ενός μωρού, σύμφωνα με τα σημάδια του και τις ανάγκες του, προϋποθέτει το να αφήσουμε στην άκρη στεγανά, άκαμπτες αντιλήψεις για το πώς θα έπρεπε να είναι «ιδανικά» τα πράγματα. 

Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, με έναν αναστοχασμό γύρω από τις προσδοκίες μας, την ανάγκη μας για έλεγχο, τελειότητα, τάξη. Ας αναρωτηθούμε:

• Πώς θα αφουγκραστώ/γνωρίσω αυτό το καινούριο πλάσμα;
• Τι χρειάζεται από εμένα;

Όλοι ξεκινούμε τη ζωή μας μέσα σε κάποιον άλλον, μαζί με κάποιον άλλο- και όχι μόνοι μας. Υπάρχουν 4 βασικές ανάγκες σε αυτά τα πρώτα σημαντικά στάδια ζωής, η ικανοποίηση των οποίων συμβάλλει στη δημιουργία ενός ασφαλούς συναισθηματικού δεσμού:

• εγγύτητα στη μητέρα ή σε πρωταρχικό φροντιστή, 
• προστασία από κίνδυνο, παραμέληση, αγνώστους, άβολες καταστάσεις, 
• προβλεψιμότητα της ανταποκρινόμενης φροντίδας, η οποία χτίζει την εμπιστοσύνη (η συχνή αλλαγή φροντιστών ας πούμε, αυξάνει το στρες),
• παιχνίδι. 

Πλήθος ερευνητικών εργασιών και προσεγγίσεων, μεταξύ των οποίων και ο κύκλος της ασφάλειας (Circle of Security), μας δείχνουν τον δρόμο: Αν θέλουμε τα παιδιά μας να γίνουν ασφαλή και μελλοντικά ανεξάρτητα, χρειάζεται να τους προσφέρουμε την απόλυτη βεβαιότητα ότι μπορούν να επιστρέφουν σε εμάς όποτε χρειάζονται, ότι μπορούν να περιμένουν από ένα τουλάχιστον οικείο πρόσωπο ανακούφιση, στήριξη, ακρόαση, κατανόηση, ενεργή παρουσία, συνοδεία στα συναισθηματικά τους βιώματα. Παράλληλα, χρειάζεται να είμαστε εκεί, ενθαρρυντικές/οί στις αναζητήσεις τους και στην εξερευνητική τους διάθεση, όταν αυτή αρχίσει να αναδύεται αναπτυξιακά. 

Συνεχίζοντας, λοιπόν, ας επιτρέψουμε στις έννοιες μιας ασφαλούς βάσης και ενός ασφαλούς καταφυγίου να μας βοηθήσουν στη σκιαγράφηση των αδρών πτυχών και των λεπτών αποχρώσεων του γονικούς μας ρόλου. 

Γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι η ασφαλής προσκόλληση συνιστά ένα εμβόλιο ενάντια στο στρες.  Τα παιδιά με ασφαλή προσκόλληση:

Αισθάνονται περισσότερο ευτυχισμένα με τους γονείς τους, λιγότερο θυμό για τους γονείς, έχουν καλύτερες σχέσεις με τους φίλους τους και τα αδέρφια τους, ισχυρότερες φιλίες, είναι πιο ικανά να επιλύουν τα προβλήματα, έχουν υψηλότερη αυτοεκτίμηση, εμπιστεύονται, δείχνουν καλοσύνη, είναι αισιόδοξα. Η πρωταρχική και αδιαπραγμάτευτη ασφάλεια βοηθά την εμπιστοσύνη στον κόσμο και στον εαυτό να ριζώσει και να βαθύνει. Και αυτή είναι μια πολύ καλή αρχή στο μεγάλο ταξίδι της ζωής…

Πώς, λοιπόν, μπορούμε να κατανοήσουμε και να ανταποκριθούμε στις ανάγκες του μωρού μας;

Οι αρχές του Attachment Parenting και η σύγχρονη βιβλιογραφία γύρω από το θέμα του συναισθηματικού δεσμού μπορούν να μας εμπνεύσουν!

1. Παρατηρούμε, συνδεόμαστε, μεταφράζουμε, συναισθανόμαστε. Ναι, κάθε μωρό είναι διαφορετικό, κάθε κλάμα διαφορετικό. Ας εμπιστευτούμε τις αισθήσεις μας και το ένστικτό μας και ας προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε το συγκεκριμένο μωρό και την ιδιαίτερη δική του έκφραση μέσω μιμικής και κλάματος. Θυμόμαστε ότι τα μωρά κλαίνε για να επικοινωνήσουν τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους. Είναι μια πρόσκληση για τη δική μας κινητοποίηση και ανταπόκριση.  Μπορούμε να δοκιμάσουμε κάποιες προσεγγίσεις και το μωρό μας θα μας δείξει ποια από αυτές λειτουργεί αποτελεσματικότερα. Μερικές φορές το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να το κρατάμε. Πιθανά αιτήματα:

• Πείνα, κούραση, μοναξιά, ανάγκη για αγκαλιά
• Ανάγκη για επαφή δέρμα με δέρμα
• Δυσφορία, ενόχληση, αέρια 
• Αίσθημα πολλής ζέστης ή κρύου
• Η αντίληψη του άγχους της μητέρας
• Στρες από υπερβολική διέγερση
• Υποδιέγερση – χρειάζεται περισσότερη αλληλεπίδραση
• Έκπληξη από δυνατούς, ξαφνικούς θορύβους
• Ευαισθησία σε τρόφιμα
• Άγνωστος πόνος ή ιατρικό πρόβλημα, ωτίτιδα, ουρολοίμωξη, κτλ.
• ….

Το κλάμα, λοιπόν, ένας καινούριος, θαυμαστός κόσμος….

2. Προσφέρουμε τροφή με αγάπη και σεβασμό. Αγγίζουμε το βρέφος όσο περισσότερο μπορούμε, διατηρούμε μια εγγύτητα υψηλού βαθμού, ποσοτικά και ποιοτικά (εδώ μπορούν να συμβάλλουν το βρεφικό μασάζ, η κολύμβηση μαζί, κτλ).
3. Ανταποκρινόμαστε με ευαισθησία. Κάθε έκφραση συναισθήματος, ακόμα και οι επαναλαμβανόμενες κρίσεις θυμού, είναι μια προσπάθεια του παιδιού να επικοινωνήσει μαζί μας. Η αγνόηση, η απόρριψη, η απομόνωση, η υποτίμηση αυτών των αναγκών είναι μη βοηθητικές πρακτικές…
4. Ενημερωνόμαστε για τα αναπτυξιακά στάδια, ώστε να ξέρουμε τι να περιμένουμε. 
5. Συνδεόμαστε συστηματικά στον χρόνο που δεν υπάρχει κάποιο αίτημα από το μωρό μέσω κλάματος ή άλλης δυσφορικής εκδήλωσης. Το αίτημα για σύνδεση είναι πάντα ενεργό!!!! Με γκριμάτσες, με ήχους, με λέξεις, με τραγούδια, με το βλέμμα, με όλες μας τις αισθήσεις! Με παιχνίδια που είναι αναπτυξιακά κατάλληλα, όπως το διαχρονικό «κούκου τσα!» και κυρίως, με παιγνιώδη διάθεση, η οποία μπορεί να χρωματίσει τις καθημερινές ρουτίνες, όπως το άλλαγμα της πάνας ή η προετοιμασία ενός γεύματος, ευχαριστώντας το μωρό μας που μας δείχνει τον δρόμο με κάθε νέο σήμα του! 
6. Λειτουργούμε και ανταποκρινόμαστε διατηρώντας όσο μπορούμε μια ανοιχτή (προ)οπτική στην προσέγγισή μας: το θέμα δεν είναι η στιγμιαία επίλυση αλλά η στέρεη οικοδόμηση ενός εσωτερικού πλαισίου αναφοράς εντός του παιδιού, του οποίου την ποιότητα θα γευόμαστε για χρόνια και το ίδιο θα φέρει μέσα του….
7. Ζητάμε βοήθεια, είτε πρακτική είτε βαθύτερη, αν διαπιστώσουμε ότι δυσκολευόμαστε να ανταποκριθούμε και να συμπλεύσουμε… Στηριζόμαστε για να στηρίξουμε…

Ενδεικτικά παιχνίδια σύνδεσης:

1. Φροντίζω με χάδια, κρέμες και φιλάκια τις γρατζουνιές, πληγές, τα χτυπήματα.
2. Εφευρίσκουμε μαζί το δικό μας ρεπερτόριο φιλιών και τους δίνουμε ονόματα, π.χ. το φιλί πεταλούδα, κτλ.
3. Όλα τα παιχνίδια σε διάταξη καθρέφτη, αντικρυστά: μιμικής, κίνησης, ήχου.
4. Αφηγούμαι ιστορίες και αναπαριστάνω στοιχεία τους με τις αντίστοιχες κινήσεις πάνω στο σώμα του μωρού.
5. Παλαμάκια και παραγωγή ήχου με το σώμα κάθε είδους.
6. Ο δικός μας χορός με βλεμματική επαφή!
7. Παιχνίδια με μπάλες, μπαλάκια, ρίψεις.
8. Παιχνίδια με έλξεις και ωθήσεις με τα σώματά μας, σκαρφαλώματα, αναρριχήσεις. Παρομοίως με υφάσματα, π.χ. μια βόλτα με το μαγικό χαλί - τραπεζομάντηλο σε όλο το σπίτι.
9. Παιχνίδια με bubbles!!!! 
10. Messy play και ξερό ψωμί!

Η αίσθηση που είναι καλό να πλημμυρίσει την ύπαρξη ενός μωρού είναι ένα σταθερό και  αδιαπραγμάτευτο: Είμαι Μαζί Σου. Άρα, μπορούμε να συνοψίσουμε τις βασικές ποιότητες στην προσέγγισή μας στα παρακάτω: διαθεσιμότητα, εναρμόνιση (διακρίνω τις ανάγκες), συντονισμός (νιώθω τι νιώθεις), αποδοχή, υποστήριξη (να κρατώ το παιδί ασφαλές και προστατευμένο, ενώ βιώνω συναισθήματα ακόμη και οδυνηρά), ανταπόκριση ανάλογα με τις ανάγκες.

Το να ανακαλύψουμε μαζί με το μωρό και να συγκατασκευάσουμε αυτούς τους κώδικες επικοινωνίας από την αρχή, το να μάθουμε μαζί τη δική μας γλώσσα και να βρούμε το δικό μας τρόπο ικανοποίησης των αναγκών και αλληλεπίδρασης, είναι μια ασφαλής βάση για το μωρό και την ανάπτυξή του αλλά και για τον γονιό και τον τρόπο με τον οποίο βιώνει και αναπτύσσεται μέσα στον γονεϊκό του ρόλο…