Πώς να αναγνωρίσω τα συναισθήματά μου την ώρα που συμβαίνουν

Συχνά βιώνουμε μόνο την αντίδρασή μας, χωρίς να καταλαβαίνουμε ποιο ή ποια ήταν τα πρωτογενή συναισθήματα που νιώσαμε.

Τι συμβαίνει μέσα μου όταν αντιδρώ;

Κάθε τι που συμβαίνει μας επηρεάζει, και ο λόγος είναι ότι αντηχεί μέσα μας με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Πυροδοτεί πεποιθήσεις και συναισθήματα ανάλογα με:

• τις προηγούμενες εμπειρίες μας,
• το σύστημα πεποιθήσεων που έχουμε διαμορφώσει,
• τον χαρακτήρα μας και άλλα εσωτερικά φίλτρα.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής μάς απομακρύνει από τα συναισθήματά μας

Στον μοντέρνο τρόπο ζωής όλα γίνονται πολύ γρήγορα και πολλές φορές δεν έχουμε χρόνο να συνειδητοποιήσουμε τι νιώθουμε. Αρκετές φορές δεν έχουμε και την πολυτέλεια να επεξεργαστούμε σε βάθος – ειδικά τα πιο δύσκολα συναισθήματα. Συχνά τα βάζουμε στην άκρη, για να συνεχίσουμε τη μέρα μας.

Αυτό είναι μια μορφή ψυχολογικής άμυνας. Επιλέγουμε να αποφύγουμε αυτό που μας δυσκολεύει, ή κάνουμε μια βολική ερμηνεία και μένουμε εκεί. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι αν έχουμε νιώσει – έστω και ασυνείδητα – ένα δυνατό συναίσθημα, τότε χρειάζεται χώρο.

Αν δεν τα δούμε, θα τα νιώσουμε… στο σώμα

Όταν αγνοούμε ή εκλογικεύουμε έντονα συναισθήματα, αυτά δεν εξαφανίζονται. Αντιθέτως, συχνά εκφράζονται σωματικά:

• Σφιγμένο στομάχι
• Πονοκέφαλοι
• Κόμπος στον λαιμό
• Κόπωση ή εκνευρισμός
• Απότομες εκρήξεις θυμού

Όλα αυτά είναι μηνύματα που ζητούν να ακουστούν.

Μια απλή πρακτική: Ρώτα τον εαυτό σου

Για να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο και να δώσουμε χώρο στο συναίσθημά μας, χρειάζεται να αρχίσουμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας.

Μια πολύ απλή πρακτική είναι:

Κάθε φορά που συμβαίνει κάτι που με αναστατώνει, να ρωτήσω:

«Τώρα, τι νιώθω ότι απειλείται; Η ασφάλειά μου; Η αξία μου; Ή ο έλεγχος στη ζωή μου;»

Με αυτό τον τρόπο, δίνω στον εαυτό μου μια πρώτη πληροφορία για το πώς αντηχεί μέσα μου το γεγονός. Από εκεί μπορώ να αρχίσω να προσδιορίζω:

• τι ένιωσα,
• τι νιώθω τώρα,
• και ποια ανάγκη μου δεν έχει καλυφθεί.

Παράδειγμα εφαρμογής

Σενάριο: Το παιδί μου, μου μιλά απότομα λέγοντας “Άσε με ήσυχο, δεν θέλω τη βοήθειά σου!”

Εκείνη τη στιγμή, νιώθω μια έντονη συναισθηματική αντίδραση.

Αν κάνω την ερώτηση: «Τι νιώθω ότι απειλείται;», μπορεί να αναγνωρίσω ότι:

• Απειλείται η αξία μου ως γονιός — ίσως σκέφτομαι: «Δεν με εκτιμά, δεν βλέπει την πρόθεσή μου».
• Ή, σε άλλη στιγμή: Απειλείται ο έλεγχος — «Δεν έχω λόγο πια, δεν μπορώ να του/της μιλήσω όπως παλιά».

Αντί να αντιδράσω αυτόματα (με θυμό, επίπληξη ή απόσυρση), μπορώ να παρατηρήσω το συναίσθημα, να αναγνωρίσω την ανάγκη που ενεργοποιήθηκε, και έτσι να επιλέξω μια πιο συνειδητή αντίδραση.

Η ίδια κατάσταση, διαφορετικά συναισθήματα

Όλοι μας βιώνουμε και τους τρεις τύπους απειλής – ασφάλεια, αξία, έλεγχος – σε διαφορετικές φάσεις και καταστάσεις της ζωής μας. Αν κάποιος εφαρμόζει αυτή την πρακτική συστηματικά, μπορεί να διαπιστώσει ότι ένα από τα τρία επαναλαμβάνεται πιο συχνά, λειτουργώντας σαν βασικό φίλτρο μέσα από το οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Αυτή η παρατήρηση είναι πολύτιμη πληροφορία για την αυτογνωσία μας.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως το ίδιο γεγονός δεν πυροδοτεί όλους με τον ίδιο τρόπο – και ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να νιώσει κάθε φορά κάτι διαφορετικό.

Παράδειγμα: Αν κάποιος αργήσει σε ένα ραντεβού:

• Την πρώτη φορά, μπορεί να νιώσω ότι απειλείται ο έλεγχος του χρόνου μου.
• Μια άλλη φορά, μπορεί να νιώσω ότι απειλείται η αξία μου, σκεπτόμενος ότι το άτομο δεν με σέβεται ή δεν με υπολογίζει.

Δεν υπάρχει σωστό ή λάθος συναίσθημα – αυτό που έχει αξία είναι να το παρατηρήσω, να το αναγνωρίσω, και να ανακαλύψω τι μου δείχνει για τις ανάγκες και τις πεποιθήσεις μου εκείνη τη στιγμή.

Και αν δεν μπορώ να το κάνω τη στιγμή που συμβαίνει;

Όταν ξεκινάμε να εφαρμόζουμε αυτή την πρακτική, είναι φυσιολογικό να μην μπορούμε πάντα να την κάνουμε εκείνη τη στιγμή.

Μπορούμε όμως να την κάνουμε εκ των υστέρων, για παράδειγμα, το βράδυ, πριν κοιμηθούμε, με μια σύντομη ανασκόπηση της ημέρας.

Αναρωτιόμαστε:

• «Τι συνέβη;»
• «Τι απειλήθηκε;»
• «Τι ένιωσα;»

Έτσι, σιγά-σιγά αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε περισσότερα για τον εαυτό μας:

• ποια πράγματα μας πυροδοτούν,
• ποιες ανάγκες μας είναι σημαντικές,
• ποιες πεποιθήσεις υπάρχουν στο υπόβαθρο.

Όταν με γνωρίσω, μπορώ και να με φροντίσω

Το σύστημα πεποιθήσεών μας είναι υπεύθυνο για τον τρόπο που ερμηνεύουμε τα εξωτερικά ερεθίσματα. Αν εφαρμόσω την τεχνική της αυτοπαρατήρησης συστηματικά, με τον καιρό θα μου γίνει πιο εύκολο να προσδιορίζω:

• αυτά που νιώθω,
• τις ανάγκες μου,
• και τη «μικρή ιστορία» που λέω στον εαυτό μου μπροστά σε κάθε ερέθισμα.

Και τότε, μπορώ να κάνω το πρώτο γενναίο βήμα:

Να κοιτάξω μέσα μου και να αναγνωρίσω αυτά που νιώθω και χρειάζομαι.

Έτσι δημιουργώ εύφορο έδαφος για να αναλάβω την ευθύνη μου, να γίνω ο φροντιστής του εαυτού μου και να διεκδικήσω όσα χρειάζομαι για να καλυφθούν οι ανάγκες μου.

Μάθε περισσότερα για την Αυτοφροντίδα και Αυτοβελτίωση εδώ!