Πρέπει να παίζω με το παιδί μου ή να το αφήνω να παίζει μόνο του;

Το παιχνίδι είναι το σημαντικότερο μέσο μάθησης για ένα παιδί από την γέννηση κιόλας. Πολλές παιδαγωγικές μέθοδοι προτρέπουν τους γονείς να δίνουν χώρο στα παιδιά τους να μαθαίνουν μέσα από το παιχνίδι και να παρατηρούν παρά να κατευθύνουν το παιχνίδι. Παρακάτω θα δούμε πόσος σημαντικό είναι να παίζουμε μαζί με το παιδί μας, αλλά και πόσο ουσιώδες είναι το ελεύθερο ατομικό παιχνίδι του παιδιού.

Τα παιδιά παίζουν μόνα τους ή με την συμμετοχή του γονέα;

Αν ρωτήσουμε ένα παιδί τι του αρέσει περισσότερο να κάνει, τις πιο πολλές φορές η απάντηση που θα πάρουμε είναι «να παίζω!». Αφού το παιχνίδι είναι ο φυσικός τρόπος μέσα από τον οποίο τα παιδιά μαθαίνουν βιωματικά. Δεν είναι απλώς «διασκέδαση» , είναι ο τρόπος τους να ανακαλύπτουν τον κόσμο, να φαντάζονται, να δοκιμάζουν και να εξερευνούν. Αυτό όμως που απασχολεί τους περισσότερους γονείς είναι αν πρέπει να παίζουν μαζί με τα παιδιά ή αν πρέπει να τα αφήνουν μόνα τους να παίζουν. 

Η απάντηση είναι κάπου στη μέση. Τόσο το «καθοδηγούμενο παιχνίδι» (guided play), όσο και το ελεύθερο παιχνίδι (free play) έχουν πολύτιμα οφέλη για το παιδί. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει μια σωστή απάντηση σε αυτό το δίλημμα, και οι δύο μορφές παιχνιδιού είναι πολύτιμες!

Πότε το παιδί έχει ανάγκη την δική μου παρουσία στο παιχνίδι;

Οι κοινές στιγμές παιχνιδιού γονέα-παιδιού είναι αυτές που βοηθούν στην ενδυνάμωση των σχέσεων των δύο. Το παιδί νιώθει ότι ο γονιός του δίνει προσοχή, το ακούει, το βλέπει και το σέβεται! Και αυτό χτίζει έναν βαθύ συναισθηματικό δεσμό. Αυτό είναι το «καθοδηγούμενο παιχνίδι», όπου ο γονιός δεν διδάσκει ούτε διορθώνει αλλά συμμετέχει διακριτικά με ενθάρρυνση και θετική στάση, αφήνοντας στο παιδί την πρωτοβουλία και συμμετέχοντας μαζί του. Έτσι όταν για παράδειγμα το παιδί φτιάχνει μαζί με τον γονιό του έναν πύργο από τουβλάκια και ο γονιός ρωτήσει  «πόσο ψηλό θες να τον κάνουμε;» ή «ποιο χρώμα να βάλω μετα;» , το παιχνίδι μετατρέπεται σε φυσική μάθηση χωρίς καθοδήγηση και πίεση.

Πότε όμως χρειάζεται το παιδί μας την παρουσία μας: 

α) Όταν το παιδί δοκιμάζει κάτι καινούργιο

Όταν λοιπόν, το παιδί παίζει με κάτι που δεν γνωρίζει καλά, ένα νέο παιχνίδι ή μια δύσκολη κατασκευή ή ακόμα και σε μια κοινωνική κατάσταση με άλλα παιδιά, τότε η δική μας παρουσία το βοηθά να νιώσει ασφάλεια. Αυτές τις στιγμές ο γονιός λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας, σκοπός του δεν είναι να παίξει για λογαριασμό του παιδιού, αλλά να το ενθαρρύνει να προσπαθήσει ξανά και ξανά, να δοκιμάσει άλλους τρόπους και να μάθει από την προσπάθειά του. Κατά τον Vygotsky, όταν το παιδί μπορεί να κάνει κάτι «σχεδόν μόνο του» τότε χρειάζεται λίγη καθοδήγηση, εκεί ο γονέας είναι ανεκτίμητος αρωγός. Μια πρακτική, τρυφερή «γέφυρα» για τέτοιες πρώτες δοκιμές είναι τα Διαδραστικά Λούτρινα Ζωάκια, τα οποία ανταποκρίνονται σε άγγιγμα και ήχο, ενισχύουν την αίσθηση αιτιότητας («κάνω κάτι - συμβαίνει κάτι»), δίνουν αφορμές για εμπλουτισμό λόγου (ονόματα/ήχοι ζώων) και επιτρέπουν στον γονέα να συμμετέχει διακριτικά μέσα από ρόλους φροντίδας.

β) Όταν θέλει να μοιραστεί

Κάποιες φορές το παιδί δεν χρειάζεται βοήθεια, απλά χρειάζεται κάποιον να μοιραστεί την χαρά του. Θέλει να δείξει αυτό που έφτιαξε, να περιγράψει ή να αλληλοεπιδράσει με τον γονιό. Το παιδί χρειάζεται να επικοινωνήσει την φαντασία του και εμείς θα είμαστε δίπλα του να ακούσουμε και να βοηθήσουμε την αυτοπεποίθησή του.

γ) Όταν το παιχνίδι γίνεται συναισθηματικό

Μέσα από το παιχνίδι τα παιδιά εκφράζουν διάφορα συναισθήματα, εκτός από την χαρά, το παιχνίδι μπορεί να εκφράσει φόβο, αγωνία, θυμό και πολλά ακόμα συναισθήματα. Όταν ένα παιδί παίζει «σχολείο» μετά από μια δύσκολη μέρα στο σχολείο, μπορεί να επεξεργαστεί όλα όσα ένιωσε μέσα στη μέρα του. Σε αυτές τις στιγμές η παρουσία του γονέα έχει ρόλο καθησυχαστικό, υποστηρικτικό και χωρίς κριτική. Δίνουμε τον χώρο να εκφραστεί με τον δικό του τρόπο. Άλλωστε η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία τονίζει ότι το παιχνίδι είναι μορφή θεραπείας όπου ο γονιός λειτουργεί ως καθρέφτης για το παιδί.

δ) Σε συνεργασίες ή συγκρούσεις με άλλα παιδιά

Όταν τα παιδιά παίζουν σε μικρές ομάδες, ειδικά σε πολύ μικρές ηλικίες, συχνά συγκρούονται όταν έρχεται η στιγμή να μοιραστούν κάτι ή να περιμένουν την σειρά τους ή ακόμα και όταν θα χρειαστεί να διαχειριστούν μια ματαίωση. Εκεί ο ρόλος γονιός θα βοηθήσει να βρουν τα παιδιά τις λέξεις για την επίλυση των δυσκολιών αλλά όχι για να επιβάλλει τις λύσεις.

ε) Όταν απλά… μας θέλει κοντά του

Κάποιες φορές δεν υπάρχει ένας ξεκάθαρος λόγος που μας θέλει το παιδί δίπλα του. Απλά χρειάζεται την παρουσία μας εκεί. Ίσως να παίζει και μόνο του αλλά να θέλει να μας έχει στο οπτικό του πεδίο. Αυτού του είδους η παρουσία δείχνει διαθεσιμότητα και προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας για το παιδί που του επιτρέπει να εξερευνήσει με σιγουριά και αυτοπεποίθηση.

Τι του προσφέρει το ελεύθερο παιχνίδι χωρίς ενήλικες;

Το ελεύθερο παιχνίδι είναι αυτό που το παιδί μπορεί να αφεθεί ελεύθερο χωρίς οδηγίες και κανόνες, χωρίς κάποιον να του λέει τι να κάνει. Αυτό το παιχνίδι βοηθά το παιδί να μάθει τον ίδιο του τον εαυτό. Το βοηθά να αναπτύξει πρωτοβουλίες και αυτοπεποίθηση, να αποφασίσει, να πειραματιστεί και να διορθώσει τα λάθη του μόνο του. Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Παιδιατρική Εταιρεία (AAP, 2018) το ελεύθερο παιχνίδι ενισχύει την δημιουργικότητα, την κοινωνική ευελιξία και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Αυτές τις δεξιότητες θα τις χρειαστεί ένα παιδί και στην ενήλικη ζωή του. Στο πλαίσιο αυτό, τα Διαδραστικά Λούτρινα Ζωάκια λειτουργούν υπέροχα για αυτόνομο, ήρεμο χρόνο: παρέχουν ήπια ερεθίσματα χωρίς αυστηρούς κανόνες, καλλιεργούν το συμβολικό/δραματικό παιχνίδι (ρόλοι φροντίδας, ιστορίες), ενισχύουν την αυτορρύθμιση μέσα από επαναλαμβανόμενες ρουτίνες και προσφέρουν αισθητηριακή ασφάλεια χάρη στην υφή τους. Έτσι, το παιδί μένει συγκεντρωμένο και δημιουργικό, με το δικό του ρυθμό.

Τι προσφέρει όμως το ελεύθερο παιχνίδι;

α) Μαθαίνει να σκέφτεται δημιουργικά

Έρευνες (Gray,2013) δείχνουν ότι τα παιδιά που έχουν  χρόνο και ελεύθερο παιχνίδι εμφανίζουν περισσότερη φαντασία και ευελιξία σκέψης στο σχολείο.

β) Μαθαίνει να αυτορυθμίζεται

Μέσα από αυτό το παιχνίδι τα παιδιά διαχειρίζονται την βαρεμάρα και την ματαίωση. Η ερευνητική ομάδα της Hirsh – Pasek (2020) σημειώνει ότι το ελεύθερο παιχνίδι καλλιεργεί την δεξιότητα των παιδιών στη συγκέντρωση, τον έλεγχο των παρορμήσεων και την οργάνωση της σκέψης του.

γ) Μαθαίνουν τα εμπιστεύονται τον εαυτό τους

Όταν τα παιδιά προσπαθούν και καταφέρνουν αποδεικνύουν στον εαυτό τους ότι αξίζει να πιστεύουν σε αυτόν και στις δικές τους δυνάμεις. Αυτή η αίσθηση ανεξαρτησίας , κατά τον Ginsburg, 2007, είναι ο σπόρος για την ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας και της αυτοπεποίθησης.

δ) Μαθαίνουν να συνυπάρχουν

Όταν τα παιδιά παίζουν μόνα τους σε μικρές ομάδες χωρίς την παρουσία ή παρεμβολή ενήλικα τότε μαθαίνουν να μοιράζονται, να διαπραγματεύονται και μα συμβιβάζονται όταν αυτό χρειάζεται. Μαθαίνουν να είναι μέλη μιας κοινωνικής ομάδας. Παρά τις πιθανές συγκρούσεις αναπτύσσουν την έννοια της δικαιοσύνης, την υπομονή και φυσικά την ενσυναίσθηση.

Το ελεύθερο παιχνίδι είναι εργαστήριο ζωής, τα παιδιά μαθαίνουν να σκέφτονται και να δημιουργούν. Και ο ρόλος του γονιού είναι να τους διασφαλίζει ότι έχουν τον χώρο και την εμπιστοσύνη που χρειάζονται για να λάμψουν.

Πώς βρίσκουμε ισορροπία ανάμεσα στα δύο;

Στην πραγματικότητα δεν μπορούμε σαν γονείς να είμαστε συνεχώς δίπλα τους καθ’ όλες τις ώρες παιχνιδιού του παιδιού μας. Ακόμα και μέσα στο σπίτι υπάρχουν πολλά πράγματα που πρέπει να γίνουν ταυτόχρονα. Το μυστικό είναι στην ισορροπία! Το παιδί χρειάζεται όλες τις επιλογές για παιχνίδι, τόσο την σύνδεση και ασφάλεια του παιχνιδιού με τον γονιό, όσο και την ελευθερία της εξερεύνησης. 

Το κατευθυνόμενο παιχνίδι όπου ο ενήλικας είναι παρών, αλλά αφήνει το παιδί να καθοδηγεί είναι η πιο αποτελεσματική μορφή παιχνιδιού για βιωματική μάθηση και ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης. Αυτό φάνηκε μέσα από την έρευνα των Weisberg & Hirsh-Pasek.

Η Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία παροτρύνει τους γονείς να προσφέρουν χρόνο μη δομημένου παιχνιδιού στα παιδιά τους τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα. Εκεί το παιδί θα καθορίζει όλο το παιχνίδι.

Πάρε, λοιπόν, το χρόνο σου να παίξεις μαζί με το παιδί σου για κάποια ώρα μέσα στην ημέρα και φρόντισε να του δώσεις και τον δικό του χρόνο όταν αυτό χρειάζεται. Μην περιμένεις να παίζει ατελείωτες ώρες μόνο του, ειδικά σε πολύ μικρές ηλικίες, αλλά δώσε αξία και επιβράβευσε το προσωπικό του ελεύθερο παιχνίδι και θα δεις ότι θα θελήσει να το επαναλάβει. Μετά από τον χρόνο ελεύθερου παιχνιδιού, όσο μικρός και αν είναι, ρώτα το παιδί σου για να σου περιγράφει τι έκανε, θα το κάνεις να νιώσει σπουδαίο και πιθανόν να είναι ένα ακόμα κίνητρο για ελεύθερο παιχνίδι. Τέλος, μοίρασε τον χρόνο σου, συμφώνησε με το παιδί σου για τον χρόνο «μαζί» και «δικό σου» και φρόντισε ο χρόνος σας μαζί να έχει την απόλυτη παρουσία σου χωρίς περισπασμούς. Αυτό θα δώσει τεράστια αξία στο χρόνο σας και το παιδί θα προσχωρήσει στο «δικό του χρόνο» με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.

Γίνε συμπαίκτης όταν σε χρειάζεται και παρατηρητής όταν θα δημιουργεί μόνο του!

Giochi Preziosi

Λίγα λόγια για την εταιρεία

Από το 2003, η Giochi Preziosi Hellas (Τζιόκι Πρετσιόζι Ελλάς) φέρνει τη μαγεία & τη χαρά του παιχνιδιού στη ζωή μας. 22 χρόνια είναι δίπλα σε παιδιά και γονείς, γεμίζοντας τα ράφια –και τις καρδιές– με παιχνίδια που ξεχωρίζουν. Είναι μέρος του ευρωπαϊκού ομίλου GRUPPO PREZIOSI (Γκρούπο Πρετσιόζι), ενός από τους μεγαλύτερους οργανισμούς στον χώρο του παιδικού προϊόντος, με παρουσία σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

Αν σας λένε κάτι τα ονόματα Χελωνονιντζάκια, Bluey, Hello Kitty, Cocomelon τότε μάλλον έχετε ήδη γνωρίσει τα προϊόντα της!

Πέρα όμως από τα παιχνίδια, αυτό που πραγματικά ξεχωρίζει είναι η φιλοσοφία της εταιρίας: η Giochi Preziosi Hellas πιστεύει βαθιά στη δύναμη του παιχνιδιού ως μέσο ανάπτυξης. Στόχος της είναι να βοηθήσει τα παιδιά να χτίσουν σχέσεις – με τον εαυτό τους και με τους άλλους. Να φανταστούν, να δημιουργήσουν, να εξερευνήσουν κόσμους μαγικούς... πάντα με ασφάλεια, σεβασμό, χαμόγελο και ακεραιότητα.

Γιατί το παιχνίδι δεν είναι απλώς διασκέδαση. Είναι τρόπος να μεγαλώνουμε καλύτερα.