Ο ρόλος της οικογένειας στη διατροφή των παιδιών
Αν υπάρχει ένας παράγοντας που παίζει καθοριστικό ρόλο στη διατροφή των παιδιών, αυτός είναι το οικογενειακό περιβάλλον.
Οι περισσότερες, αν όχι όλες οι μελέτες που εξετάζουν τη διαμόρφωση των διατροφικών προτιμήσεων στα παιδιά, επιβεβαιώνουν ότι οι διατροφικές επιλογές και το στυλ σίτισης που υιοθετούν οι γονείς, επηρεάζουν σημαντικά το τι και πώς θα τρώει το παιδί τους.
Ας δούμε με ποιους τρόπους γίνεται αυτό.
1. Μίμηση και γονεϊκό πρότυπο διατροφής
Η μίμηση είναι μια φυσική διαδικασία μάθησης για τα παιδιά, ιδιαίτερα σε μικρή ηλικία, καθώς αυτά παρατηρούν και αναπαράγουν τις συμπεριφορές των σημαντικών ανθρώπων στη ζωή τους — συνήθως των γονέων και των φροντιστών τους.
Για παράδειγμα:
- Αν ένας γονιός τρώει συχνά φρούτα και λαχανικά μπροστά στο παιδί του, τότε αυτό είναι πιο πιθανό να τα δοκιμάσει και να τα συμπεριλάβει στη διατροφή του.
- Αν οι γονείς έχουν την τάση να καταναλώνουν επεξεργασμένα τρόφιμα, γλυκά ή fast food, το παιδί μπορεί να τα θεωρήσει ως «φυσιολογικές» επιλογές.
Τα παιδιά μιμούνται επίσης και τη στάση που έχουν οι γονείς τους απέναντι στο φαγητό:
- Όταν οι γονείς απολαμβάνουν τα γεύματά τους, αυτό μεταδίδει ένα θετικό μήνυμα για τις τροφές.
- Όταν όμως οι γονείς παραλείπουν γεύματα, τρώνε «στο πόδι» βιαστικά, ή ακόμα επιλέγουν να τρώνε πιο πρόχειρα μπροστά στην τηλεόραση, το παιδί μπορεί να αποκτήσει παρόμοια συμπεριφορά.
Ένα ιδιαίτερο περιβάλλον μίμησης για τα παιδιά αποτελεί το οικογενειακό γεύμα.
Υπάρχει μια θετική σχέση μεταξύ των συχνών οικογενειακών γευμάτων και της μεγαλύτερης κατανάλωσης υγιεινών τροφίμων. Μια μελέτη σε παιδιά 2-5 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο, διαπίστωσε ότι η κατανάλωση του ίδιου φαγητού με τους γονείς τους ήταν ο καλύτερος προγνωστικός παράγοντας για την κατανάλωση λαχανικών στην προσχολική ηλικία. Τα οικογενειακά γεύματα δεν επιδρούν θετικά μόνο στις μικρές ηλικίες, αλλά συνεχίζουν να παρατηρούνται οφέλη τόσο στα εφηβικά όσο και στα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης. Η κοινή χρήση πρωινού με τους γονείς, όταν ένα παιδί είναι 10 ετών, σχετίζεται με μεγαλύτερη πιθανότητα το παιδί να τρώει πιο συχνά πρωινό όταν είναι 16 ετών. Οι νεαροί ενήλικες που έτρωγαν καθημερινά οικογενειακά γεύματα κατά την εφηβεία, έτρωγαν περισσότερες μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά ως νέοι ενήλικες, σε σχέση με συνομηλίκους που δεν μοιράζονταν ποτέ οικογενειακά γεύματα στην εφηβεία.
Αντίθετα, η χρήση οθόνης την ώρα του φαγητού σχετίζεται με αυξημένη κατανάλωση αναψυκτικών και χειρότερες διατροφικές επιλογές. Οι Fitzpatrick και οι συνεργάτες ανέφεραν ότι, σε νοικοκυριά όπου η τηλεόραση ήταν ανοιχτή κατά τη διάρκεια των οικογενειακών γευμάτων, οι πιθανότητες να σερβίρουν λαχανικά και φρούτα στα γεύματα μειώθηκαν σημαντικά.
2. Διαθεσιμότητα τροφίμων
Οι γονείς είμαστε υπεύθυνοι για τα τρόφιμα που θα υπάρχουν στο σπίτι:
- Αν τα υγιεινά τρόφιμα, όπως φρούτα και λαχανικά, είναι εύκολα προσβάσιμα και άμεσα διαθέσιμα, τα παιδιά μας θα τα επιλέγουν συχνότερα.
- Αν στα ντουλάπια μας όμως υπάρχουν ανθυγιεινά σνακ, τότε είναι πιθανό να προτιμήσουν αυτά.
Για πολλά παιδιά είναι δύσκολο έως αδύνατο να τα πείσουμε ότι δεν πρέπει να τα φάνε, όταν γνωρίζουν ότι υπάρχουν στο σπίτι.
Επίσης, οι γονείς αποφασίζουμε σε ποια συχνότητα θα προσφέρουμε τις τροφές. Πολύ συχνά, οι διατροφικές μας προτιμήσεις, μπορεί να σαμποτάρουν την προσφορά κάποιων υγιεινών τροφών προς τα παιδιά μας. Για παράδειγμα, υπάρχουν γονείς που οι ίδιοι δεν καταναλώνουν όσπρια ή λαχανικά, με αποτέλεσμα να μην τα μαγειρεύουν (συχνά), επομένως το παιδί να τις απορρίπτει και το ίδιο. Ας μην ξεχνάμε, ότι οι επαναλαμβανόμενες γευστικές εμπειρίες επιδρούν στη διαμόρφωση των προτιμήσεων, οπότε όσο περισσότερες φορές προσφέρεται ένα τρόφιμο, τόσο πιο πιθανό είναι το παιδί να το δεχτεί. Με απλά λόγια, όσο οι γονείς επιμένουν στην προσφορά των υγιεινών τροφών, ακόμα κι αν αυτές απορρίπτονται στην αρχή από τα παιδιά, συνήθως στο τέλος ανταμείβονται!
Τα δύο παραπάνω bullets δεν έχουν όμως καμία αξία, αν δεν υιοθετήσει ο γονέας ένα συγκεκριμένο στυλ διαπαιδαγώγησης, που θα βοηθήσει το παιδί να αποδεχτεί τις υγιεινές τροφές.
Fitzpatrick, E., Edmunds, L. S., & Dennison, B. A. (2007). Positive effects of family dinner are undone by television viewing. Journal of the American Dietetic Association, 107(4), 666–671. https://doi.org/10.1016/j.jada.2007.01.014.
Fulkerson, J. A., Loth, K., Bruening, M., Berge, J., Eisenberg, M. E., & Neumark-Sztainer, D. (2014). Time 2 tlk 2nite: use of electronic media by adolescents during family meals and associations with demographic characteristics, family characteristics, and foods served. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 114(7), 1053–1058. https://doi.org/10.1016/j.jand.2013.10.015.
Lipsky, L. M., Haynie, D. L., Liu, D., Chaurasia, A., Gee, B., Li, K., Iannotti, R. J., & Simons-Morton, B. (2015). Trajectories of eating behaviors in a nationally representative cohort of U.S. adolescents during the transition to young adulthood. The international journal of behavioral nutrition and physical activity, 12, 138. https://doi.org/10.1186/s12966-015-0298-x.
McIntosh, A., Kubena, K. S., Tolle, G., Dean, W., Kim, M. J., Jan, J. S., & Anding, J. (2011). Determinants of children's use of and time spent in fast-food and full-service restaurants. Journal of nutrition education and behavior, 43(3), 142–149. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2010.04.002.
Palfreyman, Z., Haycraft, E., & Meyer, C. (2015). Parental modelling of eating behaviours: observational validation of the Parental Modelling of Eating Behaviours scale (PARM). Appetite, 86, 31–37. https://doi.org/10.1016/j.appet.2014.08.008.
Rhee, K. E., Lumeng, J. C., Appugliese, D. P., Kaciroti, N., & Bradley, R. H. (2006). Parenting styles and overweight status in first grade. Pediatrics, 117(6), 2047–2054. https://doi.org/10.1542/peds.2005-2259.
Rollins, B. Y., Savage, J. S., Fisher, J. O., & Birch, L. L. (2016). Alternatives to restrictive feeding practices to promote self-regulation in childhood: a developmental perspective. Pediatric obesity, 11(5), 326–332. https://doi.org/10.1111/ijpo.12071.
Scaglioni, S., De Cosmi, V., Ciappolino, V., Parazzini, F., Brambilla, P., & Agostoni, C. (2018). Factors Influencing Children's Eating Behaviours. Nutrients, 10(6), 706. https://doi.org/10.3390/nu10060706.
Zarychta, K., Mullan, B., & Luszczynska, A. (2016). It doesn't matter what they say, it matters how they behave: Parental influences and changes in body mass among overweight and obese adolescents. Appetite, 96, 47–55. https://doi.org/10.1016/j.appet.2015.08.040.
- οικογενειακό γεύμα
- διατροφικό πρότυπο
- περιβάλλον μίμησης
