Κίνδυνοι στο διαδίκτυο για εφήβους και πώς να τους προλάβεις

Ζούμε στην εποχή της απόλυτης συνδεσιμότητας, όπου οι έφηβοι μεγαλώνουν μέσα σε έναν ψηφιακό κόσμο που φαντάζει ανεξάντλητος – αλλά όχι πάντα ασφαλής. Από ακατάλληλο περιεχόμενο μέχρι επαφές με αγνώστους και φαινόμενα εκφοβισμού, οι ψηφιακοί κίνδυνοι δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά καθημερινότητα. Πώς μπορούμε, λοιπόν, ως γονείς, να προστατεύσουμε τα παιδιά μας χωρίς να καταφύγουμε στον έλεγχο ή την τρομοκρατία; Η απάντηση βρίσκεται στην πρόληψη, την ανοιχτή επικοινωνία και μια σχέση εμπιστοσύνης που λειτουργεί ως ασπίδα – online και offline.

Πιθανοί κίνδυνοι

1. Ως προς το περιεχόμενο, το οποίο μπορεί να είναι ακατάλληλο, διαταρακτικό, να δημιουργεί έντονα δυσάρεστα συναισθήματα, αμηχανία, αναστάτωση, ειδικά αν το έφηβο παιδί διασταυρώνεται με αυτό το υλικό χωρίς πρόθεση. Για παράδειγμα: πορνογραφικό υλικό, υλικό βίας, εγκληματικότητας, μίσους, τρομοκρατίας ή και περιεχόμενο με πληροφορίες αυτοκαταστροφικών πρακτικών (χρήση ουσιών, πραγματοποίηση αυτοκτονίας, κτλ.). Επίσης, εδώ εμπίπτει το μεγάλο θέμα των fake news και της ικανότητας να διασταυρώνουμε την εγκυρότητα όσων διαβάζουμε και βλέπουμε στο διαδίκτυο. 
2. Ως προς τις επαφές, σύνδεση δηλαδή και επικοινωνία με άτομα που κρύβονται πίσω από ψεύτικα προφίλ και αλιεύουν προσωπικές πληροφορίες, φωτογραφικό υλικό των έφηβων παιδιών ή και προτείνουν διά ζώσης συναντήσεις με τους συνεπαγόμενους κινδύνους. 
3. Ως προς τη διαδικτυακή συμπεριφορά που δέχεται από άλλα άτομα η/ο έφηβη/-ος ή υιοθετεί η ίδια / ο ίδιος απέναντι σε άλλους. Εδώ μπορεί να συναντήσουμε διαδικτυακό εκφοβισμό, σεξουαλική παρενόχληση, οικονομικές ατασθαλίες με υποκλοπή προσωπικών στοιχείων (πιστωτικές κάρτες, κωδικοί, κτλ.), ψεύτικα προφίλ και φυσικά την ίδια τη χρήση του διαδικτύου και της τεχνολογίας η οποία συχνά γίνεται κατάχρηση ή και εξάρτηση. 
4. Ως προς τα συμβόλαια και όρους χρήσης, δηλαδή ποιες πληροφορίες παραχωρούν οι έφηβες /-οι σε sites, σε τι συναινούν και πώς αυτό επηρεάζει τις διαφημίσεις και άλλο σχετικό περιεχόμενο που προβάλλεται, κρυφές χρεώσεις, πρόσβαση σε προσωπικά στοιχεία κτλ.

Πώς μπορούμε να πλαισιώσουμε την κατάσταση, πρόληψη: 

Η περιήγηση σε αυτό το απέραντο σύμπαν είναι πλέον δεδομένη, ας δούμε λοιπόν κάποιες πρακτικές που θα την κάνουν ασφαλέστερη. 

1. Συνδημιουργούμε ένα πλάνο χρήσης του διαδικτύου και των οθονών (χώρος, χρόνος) φροντίζοντας να υπάρχουν σε αυτό και ελεύθερες ζώνες (για παράδειγμα: γεύμα / δείπνο χωρίς κινητά). Γενικά, σε κάθε αλλαγή όπως η απόκτηση κινητού ή  πλατφόρμας παιχνιδιών, είναι σκόπιμο να προηγείται η συζήτηση γύρω από το πλαίσιο και τους κανόνες χρήσης και συσχέτισης με το μέσο. Ενημέρωση σχετικά με εργαλεία διαχείρισης που παρέχουν οι εταιρείες – πάροχοι. 
2. Όπως πάντα, εμείς ως πρότυπο. Πόσο και πώς χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κτλ. Πόσο και πώς παραμένουμε συνδεδεμένες/οι με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και του ευρύτερου δικτύου μας;
3. Ανοιχτές συζητήσεις και ενημέρωση γύρω από τα ζητήματα περιεχομένου. Από κοινού αξιοποίηση σχετικού υλικού (https://saferinternet4kids.gr/) προκειμένου να υπάρχει κοινός κώδικας συνομιλίας και αίσθηση ανοιχτού δίαυλου επικοινωνίας. Εκπαίδευση γύρω από τη χρήση των social media και των privacy settings. (https://www.unicef.org/armenia/en/stories/10-tips-teens-can-stay-safe-online)
4. Διακριτική επίβλεψη του πόσο, του πότε, του τι παρακολουθούν και ενδιαφέρει τα παιδιά μας σε αυτόν τον ψηφιακό κόσμο. Όπως είναι σκόπιμο να γνωρίζουμε με ποια άτομα κάνουν παρέα και τι γίνεται σε γενικές γραμμές στο σχολείο και σε άλλα περιβάλλοντα όπου ζουν και δραστηριοποιούνται, αντίστοιχα και στο διαδίκτυο είναι σημαντικό να έχουμε μια σαφή εικόνα. Εκφράζουμε περιέργεια και νοιάξιμο, όχι πανικό και ελεγκτικότητα που πνίγει την αυτονομία. 
5. Συζήτηση σχετικά με δικές μας δυσάρεστες διαδικτυακές εμπειρίες με τόνο μοιράσματος και όχι διδαχής. Αξιοποίηση της επικαιρότητας για σχετικές συζητήσεις (πχ. περιστατικά εκφοβισμού ή παραβίασης προσωπικών δεδομένων)
6. Είναι αυτό κάτι που θα το κάναμε offline; Αν όχι, ας σκεφτούμε διπλά πριν το κάνουμε online. 
7. Σχέσεις μέσα από το διαδίκτυο: πώς συνδεόμαστε, με ποιους, τι υλικό μοιραζόμαστε. Χωρίς διάθεση τρομοκρατίας, ας καλλιεργήσουμε την κριτική σκέψη των παιδιών μέσα από σχετικές συζητήσεις γύρω από αυτό το τεράστιο θέμα. 
8. Υπενθύμιση του ότι το να ακούν οι έφηβες/-οι το ένστικτό τους και τα εσωτερικά τους καμπανάκια είναι σημαντικό: κάτι που δεν τις/τους κάνει να αισθάνονται άνετα, που φαίνεται ύποπτο, που εγείρει αμφιβολίες, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Ακόμη και να μην είμαστε εμείς οι πρώτοι άνθρωποι που θα μάθουν για αυτό, ας έχουν οι έφηβες/-οι γνώση για το πού μπορούν να απευθυνθούν προκειμένου να εκφράσουν την ανησυχία ή το φόβο τους. 
9. Αναγνώριση ανησυχητικών ενδείξεων: απώλεια αίσθησης του χρόνου χρήσης, απόσυρση, ευερεθιστότητα και μεταπτώσεις στη διάθεση, διακοπή μη διαδικτυακών χόμπι και δραστηριοτήτων, διαταραχές ύπνου και διατροφής, αλλαγή συμπεριφοράς που μας προβληματίζει. 
10. Τι κάνουμε ως οικογένεια όταν δεν υπάρχει δίκτυο και σερφάρισμα; Πόσο και σε ποια πλαίσια συναντιόμαστε; Θα πηγαίναμε ένα τριήμερο σε ένα μέρος χωρίς σύνδεση; 
11. Πώς θα περιγράφαμε τη σχέση μας με την/τον έφηβη/-ο; Νιώθουμε κοντά, μακριά; Συζητάμε γενικά ώστε να συζητήσουμε και για τα παραπάνω θέματα; Συνεργαζόμαστε; Ποια η ανατροφοδότηση ως προς τη σχέση από το ίδιο το παιδί;

Μαθαίνουμε μαζί με τις / τους εφήβους, αναζητούμε και έχουμε επίγνωση των δικών μας διαδικτυακών συνηθειών και του προφίλ μας. Η πρόληψη και η ανοιχτή επικοινωνία είναι πολύ βοηθητικές πρακτικές και ανθίζουν σε ένα ήδη επαρκώς καλλιεργημένο έδαφος σχέσης. Η εφηβεία συνοδεύεται από πολλές προκλήσεις, εντός και εκτός ψηφιακού κόσμου. Μια σχέση εμπιστοσύνης, εγγύτητας και συνεργασίας θα εμπεριέχει τις περισσότερες από αυτές.