Γιατί κλαίει το μωρό σου; Πώς να καταλάβεις & να ανταποκριθείς

Το κλάμα, λοιπόν, για τα βρέφη είναι αυτή η πρώτη επικοινωνία, η επικοινωνία του συναισθήματος ότι κάτι με δυσκολεύει κάτι χρειάζομαι. Το βρέφος δεν έχει την δυνατότητα της λεκτικής επικοινωνίας και έτσι χρησιμοποιεί το κλάμα για να έρθει σε επαφή, σε σύνδεση με τον φροντιστή του. Οι πρώτοι ήχοι από το κλάμα του μωρού ενεργοποιούν τα συναισθήματα της μητέρας. Αυτό είναι τόσο φυσικό όσο και ψυχολογικό. Αφού ακούσει η μητέρα το μωρό της να κλαίει, δημιουργείται αυξημένη ροή αίματος στο στήθος της, που συνοδεύεται από την ανάγκη να σηκώσει και να θηλάσει το μωρό της. Αυτό είναι ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα για το πώς τα βιολογικά σήματα του μωρού προκαλούν μια βιολογική σύνδεση στην μητέρα. Δεν υπάρχει άλλο σήμα στον κόσμο που να ενεργοποιεί τόσο έντονες απαντήσεις σε μια μητέρα, όπως το κλάμα του μωρού της. Σε καμιά άλλη στιγμή της ζωής του παιδιού η ομιλία δεν θα ενεργοποιήσει τόσο έντονα τη μητέρα ώστε να δράσει. (William Sears, MD, ‘’Bonding with your Newborn’’, Attachment Parenting: The Journal of API)

Η βάση για την δημιουργία του ασφαλούς συναισθηματικού δεσμού είναι η ανταπόκριση σε αυτή την ανάγκη που εκδηλώνει το βρέφος μέσω του κλάματος. Τα βρέφη επικοινωνούν τις ανάγκες τους με πολλούς τρόπους, με τις κινήσεις του σώματος, τις εκφράσεις τους πολύ πριν φτάσουν στο σημείο να κλάψουν. Αν σιγά σιγά παρατηρούμε αυτά τα σήματα και ανταποκρινόμαστε με συνέπεια στις ανάγκες τους χτίζουμε ένα υπόβαθρο εμπιστοσύνης και ασφάλειας στη σχέση μας με το βρέφος. Το μωρό μας αρχίζει και αντιλαμβάνεται ότι κάποιος είναι εκεί δίπλα του όταν τον χρειάζεται. 

Τα βρέφη τις πρώτες εβδομάδες και τους πρώτες μήνες της ζωής τους, λόγω της νευρολογικής τους ανωριμότητας, δεν μπορούν να καταπραΰνουν μόνα τους τον εαυτό τους, έχουν ανάγκη έναν ενήλικα να είναι εκεί ως συναισθηματικός ρυθμιστής του. Η διαδικασία για να μάθει το παιδί να βιώνει και αργότερα να εκφράζει τα συναισθήματά του, αλλά και να τα διαχειρίζεται συμβαίνει με την παρουσία του φροντιστή του που είναι εκεί δίπλα του με ευαισθησία, ψυχραιμία και ενσυναίσθηση να του μάθει τον τρόπο.

Πολλές φορές, όμως, αυτό το κλάμα στην βρεφική ηλικία μας δυσκολεύει. Μας δυσκολεύει γιατί δεν γνωρίζουμε από τι προέρχεται και δεν ξέρουμε τι χρειάζεται για να το ηρεμήσουμε.  Τα βρέφη κλαίνε για πολλούς λόγους, για να επικοινωνήσουν τις βασικές τους ανάγκες ή απλά για να εκδηλώσουν μια συναισθηματική φόρτιση. Τα βρέφη μπορεί να:

• πεινάνε,
• να είναι κουρασμένα,
• να έχουν ανάγκη από επαφή-αγκαλιά,
• να έχουν ενοχλήσεις από αέρια,
• να ζεσταίνονται ή να κρυώνουν,
• να νυστάζουν,
• να έχουν στρες από υπερβολική υπερδιέγερση, 
• να αντιλαμβάνονται το άγχος του φροντιστή, 
• να υπάρχει κάποιο παθολογικό αίτιο,
• να φοβηθούν από κάποιο θόρυβο.

Είναι πάρα πολλοί οι λόγοι και ο μόνος τρόπος για να επικοινωνήσουν όλα τα παραπάνω είναι το κλάμα τους. Αφού έχουν φροντιστεί οι βασικές ανάγκες πολλές φορές ο μόνος τρόπος για να απαλύνουμε το κλάμα τους είναι απλά να τα κρατάμε στην αγκαλιά μας. Να τους δώσουμε χρόνο να βγάλουν αυτή τη συναισθηματική φόρτιση όντας εμείς ψύχραιμοι.  Είναι σημαντικό, αν νιώθουμε ότι εμείς για κάποιο λόγο δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε με ηρεμία στο κλάμα τους, να αφήσουμε την ανταπόκριση στον πατέρα ή σε όποιον άλλο φροντιστή μπορεί να το διαχειριστεί με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Η κούραση των γονιών και οι συνθήκες των πρώτο καιρό για όλο αυτό το καινούριο που έχει έρθει με την άφιξη ενός μωρού στο σπίτι μας δυσκολεύει και μπορεί να μην είναι εύκολο να ανταποκριθούμε, όπως και πολλές λανθασμένες οδηγίες από επαγγελματίες υγείας ιδιαίτερα του παρελθόντος να μας οδηγήσουν στο να μη θέλουμε να ανταποκριθούμε. Ιδιαίτερα οι ανάγκες του βρέφους κατά την διάρκεια της νύχτας είναι αυτές που μας δημιουργούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Η λανθασμένη ενημέρωση από το παρελθόν και οι πολιτισμικές προσδοκίες που υπήρχαν ότι τα μωρά χρειάζεται να κοιμούνται συνεχόμενα όλη την νύχτα ή να ηρεμούν μόνα τους για να μάθουν να κοιμούνται οδήγησαν σε πρακτικές να αφήνουμε το βρέφος πολλή ώρα μέσα στη νύχτα να κλαίει μόνο του. Τα βρέφη, όμως, δεν έχουν τη δυνατότητα να αυτορυθμίζονται μόνα τους και να ηρεμούν και όταν δεν έχουν για πολλή ώρα ανταπόκριση στο κλάμα τους παραιτούνται. Πλέον έχει αποδειχθεί ότι το να αφήνουμε ένα μωρό κατά την διάρκεια της νύχτας να κλαίει μόνο του για να μάθει να κοιμάται αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες στον εγκέφαλό του. Η ελαχιστοποίηση, όμως, του στρες για το μωρό σας είναι πολύ σημαντική. Τα βρέφη αυτό που χρειάζονται αυτή την περίοδο είναι η εγγύτητα, η προστασία και η προβλεψιμότητα. Χρειάζεται να νιώθουν ότι οι γονείς τους είναι εκεί σταθερά διαθέσιμοι για να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους.

Σε αυτή την πολύ ευαίσθητη περίοδο για τα βρέφη βοηθάει να  δίνουμε  σημασία στα σημάδια που επικοινωνούν, να τα παρατηρούμε για να προλαμβάνουμε κάποιες φορές το κλάμα τους. Να γνωρίζουμε εξαρχής ότι το κλάμα είναι ο μόνος τρόπος επικοινωνίας τους και χρειάζεται να είμαστε εμείς εκεί δίπλα τους σε αυτό. Η άμεση και σταθερή ανταπόκριση θα ενισχύσει το δεσμό μας με το μωρό. Η φροντίδα η δική μας, η δημιουργία ενός υποστηρικτικού πλαισίου για να έχουμε βοήθεια, ο χώρος που μπορούμε να δώσουμε και στους άλλους φροντιστές αποδεικνύονται πολύτιμα εργαλεία για να μπορούμε να ανταπεξέλθουμε σε αυτή την πρώτη απαιτητική περίοδο με το βρέφος μας.

Ανταπόκριση καθώς το μωρό μας μεγαλώνει

Τους πρώτους μήνες της ζωής του το βρέφος μέχρι να φτάσει περίπου τους 18 μήνες είναι αρκετά εξαρτημένο από τον φροντιστή του και τον χρειάζεται για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Αυτό το πρώτο διάστημα της ζωής του, το μωρό δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι ακόμα ξεχωριστή οντότητα από την μητέρα. Μπορεί να παρατηρήσετε ότι τους πρώτους μήνες της ζωής του το μωρό σας απολαμβάνει πιο εύκολα τις αγκαλιές από άλλους και εκεί περίπου στους έξι μήνες να αρχίσει να δείχνει μια έντονη δυσκολία να αποχωριστεί την μητέρα ή τον βασικό του φροντιστή. Αυτό συμβαίνει στους 8-10 μήνες συνήθως και διαρκεί κάποιες φορές μέχρι τα 2 έτη. Αυτό είναι ένα απόλυτα φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο που περνούν τα μωρά μας και ονομάζεται άγχος αποχωρισμού.

Αυτό το αναπτυξιακό στάδιο είναι απόλυτα υγιές για αυτές τις ηλικίες και τους βοηθάει στην συναισθηματική τους ανάπτυξη. Τα μωρά είναι «προγραμματισμένα» για να μεγαλώνουν συνδεδεμένα με συναισθηματικό δεσμό με τους γονείς τους ή με τους φροντιστές τους. Ο συναισθηματικός δεσμός είναι η βάση ασφαλείας τους.

Από την έναρξη αυτής τη περιόδου διακρίνουμε δύο μορφές άγχους:

• στο άγχος που βιώνει όταν αποχωρίζεται τον βασικό φροντιστή,
• στο άγχος που βιώνει όταν έρχεται σε επαφή με άγνωστα πρόσωπα.

Παρατηρείται ότι από την γέννηση έως και τους 6-8 μήνες περίπου τα βρέφη δεν εκδηλώνουν σημάδια ανησυχίας όταν αποχωρίζονται τους φροντιστές τους. Στους 6-12 μήνες δείχνουν πιο έντονα την ανάγκη να τα φροντίζουν οι γονείς τους, θέλουν κυρίως να είναι αγκαλιά στο βασικό φροντιστή τους και δείχνουν μεγάλη δυσφορία όταν τον αποχωρίζονται. Σε αυτές τις ηλικίες τα βρέφη δεν κατανοούν τη μονιμότητα των αντικειμένων και το ότι η μαμά ή ο μπαμπάς θα επιστρέψει. Αυτή είναι μια δεξιότητα που την κατακτούν σταδιακά μέχρι τα 2 έτη. Παρ’ όλα αυτά επειδή δεν μπορούν να κρατήσουν τη νοητική εικόνα των γονιών τους, αυτή η περίοδος είναι και η πιο δύσκολη στον αποχωρισμό. Τέλος στην ηλικία 3- 5 έτη αναμένεται το άγχος αποχωρισμού να υποχωρεί και να είναι πιο υποφερτό. Σε αυτή την ηλικία είναι πιο εύκολο να εκφράσουν τα συναισθήματά τους αν έχουν αναπτύξει έναν ασφαλή δεσμό με τον φροντιστή τους.

Αυτή η περίοδος είναι αρκετά δύσκολη και για το μωρό αλλά και για τους γονείς, ιδιαίτερα, αν δεν γνωρίζουμε ότι είναι ένα φυσιολογικό αναπτυξιακό στάδιο. Γίνεται ακόμα κάποιες φορές πιο δύσκολο γιατί πιστεύουμε ότι εμείς μπορεί να φταίμε για αυτή την συμπεριφορά ή θεωρούμε ότι ο αποχωρισμός θα τους δυσκολέψει πάρα πολύ ή δεν θα καταφέρουμε να τον διαχειριστούμε. Σίγουρα η σταθερή μας ανταπόκριση σε αυτό το συναίσθημα είναι απαραίτητη για την σύνδεσή μας και την ηρεμία του μωρού μας. Η καθημερινότητα όμως των γονέων δεν είναι εύκολη και σίγουρα κάποιοι αποχωρισμοί είναι αναγκαίοι και θα συμβούν. Σημασία δεν έχει να αποτρέψουμε όλους αυτούς τους αποχωρισμούς που μπορούν να προκύψουν αλλά να τους προετοιμάσουμε και να μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτά τα δύσκολα συναισθήματα που βιώνει εκείνη την ώρα το μωρό μας. Η εκδήλωση του άγχους αποχωρισμού πολλές φορές γίνεται πολύ έντονη με το μωρό μας να κλαίει και να μην θέλει να φύγει από την αγκαλιά μας.  Η έντονη αυτή αντίδραση μας κάνει και εμάς να νιώθουμε δυσκολία και να μην μπορούμε να ανταποκριθούμε με ψυχραιμία. 

Κάποια βήματα που μπορούν να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε αυτό το στάδιο:

• Αρχικά, να ενημερωθούμε και να αναγνωρίσουμε ότι μια τέτοια αντίδραση είναι απόλυτα φυσιολογική και δεν έχει να κάνει με εμάς.
• Να προετοιμαζόμαστε αρκετά πριν από τον αποχωρισμό. Πριν αποχωριστούμε το μωρό μας, να περάσουμε ποιοτικό χρόνο μαζί του. Ο ποιοτικός χρόνος δεν μετριέται ποσοτικά, αλλά έχει να κάνει με το αν μπορούμε πριν αποχωριστούμε να συνδεθούμε μαζί του. Να είμαστε εκεί στο εδώ και στο τώρα. Να μην μας απασχολεί κάτι άλλο εκείνη τη στιγμή και να αφιερώσουμε λίγα λεπτά είτε αγκαλιά είτε κάνοντας κάποια δραστηριότητα.
• Να ενημερώνετε πάντα πριν φύγετε και ποτέ να μην φεύγετε στα κρυφά. Ακόμη και στις ηλικίες που δεν υπάρχει λεκτική επικοινωνία, καλό είναι εμείς ως ενήλικες να επικοινωνούμε ότι θα φύγουμε.
• Να αφήσουμε το μωρό μας με κάποιον φροντιστή που εμπιστευόμαστε. Πολλές φορές το δικό μας άγχος είναι αυτό που εντείνει την κατάσταση και την αντίδραση στον αποχωρισμό. Αν νιώθουμε ασφάλεια και εμπιστοσύνη ότι το μωρό μας θα μείνει με κάποιον φροντιστή που θα ανταποκριθεί στις ανάγκες του, θα μειωθεί και το δικό μας άγχος.
• Εστιάστε στην ώρα και στην στιγμή που θα επιστρέψετε. Τα μικρά παιδιά δεν αντιλαμβάνονται την αίσθηση του χρόνου όπως εμείς οι ενήλικες, δεν αναγνωρίζουν την έννοια του χρόνου «θα επιστρέψω σε μισή ώρα» οπότε συνδέστε την επιστροφή σας με γεγονότα π.χ. «Αφού φας και παίξεις με 2 παιχνίδια με τον μπαμπά, θα επιστρέψω».
• Δώστε χρόνο και δείξτε εμπιστοσύνη στον άλλο φροντιστή που θα μείνει με το μωρό ότι θα καταφέρει να διαχειριστεί την δυσκολία. Μπορεί η μητέρα να χρειαστεί 2 λεπτά για να ηρεμήσει το μωρό στην αγκαλιά της αλλά ο μπαμπάς ή κάποιος άλλος φροντιστής να χρειαστεί περισσότερο χρόνο. Δώστε χώρο και  χρόνο για να βρουν τον δικό τους τρόπο ακόμα και αν είναι διαφορετικός από τον δικό σας.
• Τέλος αποδεχτείτε το συναίσθημά τους, είναι φυσιολογικό να θέλουν να κλάψουν όταν φεύγετε ή όταν επιστρέφετε γιατί έχουν την ανάγκη να βγάλουν την έντασή τους.

Η ανταπόκριση μπορεί να μην γίνεται να είναι πάντα άμεση και αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό, όμως, είναι σημαντικό να είναι τις περισσότερες φορές άμεση και σταθερή. Να βοηθήσουμε το μωρό μας να νιώσει ότι είμαστε εκεί για αυτό και να ενισχύουμε καθημερινά το δεσμό μας μαζί του, προσφέροντάς του ασφάλεια και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του απέναντί μας.  Όταν το μωρό μας αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι είμαστε εκεί και αποδεχόμαστε και τα δύσκολα συναισθήματά του θα μάθει να αυτορυθμίζεται, να εκδηλώνει τα συναισθήματά του, να είναι σε επαφή με αυτά και στο μέλλον να μάθει να τα διαχειρίζεται.

Και αν θες να μάθεις τι χρειάζεται το μωρό σου όταν κλαίει, και να επικοινωνείς αποτελεσματικά μαζί του ακόμα και πριν μάθει να μιλά, γνώρισε την Νοηματική Βρεφών μέσα από τη σειρά μας «Νοηματική Βρεφών (baby sign) – Πρόγραμμα Sign with me».

Η σειρά είναι διαθέσιμη με συνδρομή. Δες τα πακέτα μας εδώ.