Γιατί είναι τόσο δύσκολο να προσαρμοστούμε στις αλλαγές;
«Το φίδι που δεν αλλάζει το δέρμα του, αναγκάζεται να πεθάνει. Ομοίως, ο νους που δε μαθαίνει να αλλάζει νοοτροπία και απόψεις, παύει να είναι νους νοών».
Friedrich Nietzsche
Παρά το γεγονός ότι η αλλαγή είναι ένα εγγενές στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης, συχνά προκαλεί αισθήματα δυσφορίας και αντίστασης, επειδή η νευροβιολογία μας ευνοεί αυτό που- ταυτόχρονα- εμποδίζει. Μια σειρά από ψυχικές, συναισθηματικές, νευροβιολογικές και κοινωνικές παράμετροι συμβάλλουν στην κατανόηση, αλλά και στη δυσκολία της αλλαγής.
Η αλλαγή προκαλεί άγχος και αβεβαιότητα διαταράσσοντας τις ρουτίνες και τα γνώριμα μοτίβα. Το Transtheoretical Model των Prochaska και DiClemente (1983) υποστηρίζει ότι τα άτομα προχωρούν μέσα από πέντε στάδια για να κατακτήσουν την αλλαγή: προ-σκέψη, σκέψη, προετοιμασία, δράση και συντήρηση. Κάθε στάδιο συνοδεύεται από διαφορετικές γνωστικές και συναισθηματικές προκλήσεις, υπογραμμίζοντας την αμφιθυμία που βιώνουν τα άτομα σε απάντηση στην αλλαγή.
Ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα στην προβλεψιμότητα και τη συνέπεια. Τα βασικά γάγγλια ενθαρρύνουν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές για εξοικονόμηση γνωστικών πόρων. Ο προμετωπιαίος φλοιός καταβάλλει περισσότερη προσπάθεια όταν αντιμετωπίζει αλλαγές, οδηγώντας σε αυξημένο γνωστικό φορτίο και στρες. Η αμυγδαλή, υπεύθυνη για την επεξεργασία του φόβου, μπορεί να γίνει υπερδραστήρια, επιδεινώνοντας τα αισθήματα άγχους.
Η αλλαγή μπορεί να διαταράξει εδραιωμένα κοινωνικά δίκτυα και λειτουργίες. Οι κοινωνικές συνδέσεις παρέχουν ασφάλεια και ταυτότητα. Οι αλλαγές, όπως η μετακόμιση ή η αλλαγή εργασίας, μπορεί να εξασθενήσουν αυτούς τους δεσμούς, προκαλώντας απομόνωση και απώλεια. Οι κοινωνικοί κανόνες και οι προσδοκίες μπορούν να ενισχύσουν την αντίσταση στην αλλαγή.
Η αντίσταση στην αλλαγή είναι πολυδιάστατη. Οι συναισθηματικές αναταράξεις και η αβεβαιότητα της αλλαγής είναι σημαντικά εμπόδια από ψυχολογική άποψη. Η τάση του εγκεφάλου προς τη ρουτίνα και η αυξημένη δραστηριότητα της αμυγδαλής παρουσιάζουν σημαντικές προκλήσεις από νευροβιολογική άποψη. Η κοινωνική διαταραχή και η πίεση για συμμόρφωση περιπλέκουν τη διαδικασία της αλλαγής.
Οι ψυχολογικές παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν την κινητοποίηση και να μετριάσουν την αμφιθυμία. Οι πρακτικές mindfulness μπορούν να μειώσουν τη δραστηριότητα της αμυγδαλής και να ενισχύσουν την προσαρμοστικότητα. Η καλλιέργεια υποστηρικτικών περιβαλλόντων μπορεί να μειώσει τον αντιληπτό κίνδυνο της αλλαγής και να διευκολύνει τη διατήρηση των κοινωνικών συνδέσεων.
Οι προσωπικές δεξιότητες, όπως η ανθεκτικότητα, η κινητοποίηση και το πάθος, είναι απαραίτητες για την επιτυχή διαχείριση της αλλαγής. Οι γνωστικο-συμπεριφορικές στρατηγικές, η κοινωνική υποστήριξη, η καθοδήγηση και η εκπαίδευση παίζουν κρίσιμο ρόλο στην προσαρμογή. Το πάθος χωρίζεται σε αρμονικό και εμμονικό, επηρεάζοντας θετικά την προσαρμογή στην αλλαγή. Η κινητοποίηση και η ανθεκτικότητα είναι απαραίτητες για τη διαχείριση των προκλήσεων και την ανάκαμψη από τις αντιξοότητες.
Η αλλαγή είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη των παιδιών, που την αντιμετωπίζουν με διάφορους τρόπους καθώς ωριμάζουν. Η ψυχολογική και συναισθηματική ανάπτυξη επηρεάζει τις αντιδράσεις τους στην αλλαγή. Οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και οι σταθερές ρουτίνες παίζουν σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή. Οι θετικές εμπειρίες με την αλλαγή καλλιεργούν την ανθεκτικότητα και την αυτοπεποίθηση. Το Mindset επηρεάζει σημαντικά την ικανότητα προσαρμογής των παιδιών.
Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269-1287
Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological Monographs: General and Applied, 70(9), 1-70.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books
Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310-357
Davidson, R. J., Jackson, D. C., & Kalin, N. H. (2003). Emotion, plasticity, context, and regulation: Perspectives from affective neuroscience. Psychological Bulletin, 129(6), 890-909
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268
Dweck, C. S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. Random House
Erikson, E. H. (1950). Childhood and Society. Norton
Graybiel, A. M. (2008). Habits, rituals, and the evaluative brain. Annual Review of Neuroscience, 31, 359-387
Hölzel, B. K., Carmody, J., Vangel, M., Congleton, C., Yerramsetti, S. M., Gard, T., & Lazar, S. W. (2011). Mindfulness practice leads to increases in regional brain gray matter density. Psychiatry Research: Neuroimaging, 191(1), 36-43
Kotter, J. P. (1996). Leading Change. Harvard Business Review Press
Kram, K. E. (1985). Mentoring at Work: Developmental Relationships in Organizational Life. University Press of America
LeDoux, J. E. (2000). Emotion circuits in the brain. Annual Review of Neuroscience, 23, 155-184
Locke, E. A., & Latham, G. P. (2002). Building a practically useful theory of goal setting and task motivation: A 35-year odyssey. American Psychologist, 57(9), 705-717
Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227-238
Miller, W. R., & Rollnick, S. (2002). Motivational Interviewing: Preparing People for Change. Guilford Press
Noe, R. A. (2013). Employee Training and Development (6th ed.). McGraw-Hill Education
O’Reilly, R. C. (2010). The what and how of prefrontal cortical organization. Trends in Neurosciences, 33(8), 355-361
Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. International Universities Press
Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390-395
Reivich, K., & Shatté, A. (2002). The Resilience Factor: 7 Keys to Finding Your Inner Strength and Overcoming Life's Hurdles. Broadway Books
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54-67
Thomas, A., & Chess, S. (1977). Temperament and Development. Brunner/Mazel
Vallerand, R. J., Blanchard, C., Mageau, G. A., Koestner, R., Ratelle, C., Léonard, M., Gagné, M., & Marsolais, J. (2003). Les passions de l'ame: On obsessive and harmonious passion. Journal of Personality and Social Psychology, 85(4), 756-767
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Harvard University Press
- δεξιότητες
- ανθεκτικότητα
- αντιμετώπιση άγχους
