“Γιατί δεν παίζει μόνος του; Ο πραγματικός λόγος που το παιδί σε ακολουθεί παντού"

Το ανεξάρτητο παιχνίδι δεν είναι αυτονόητο, είναι μια δεξιότητα που χτίζεται σταδιακά και επηρεάζεται από την συναισθηματική ωριμότητα του κάθε παιδιού. Τα παιδιά αναζητούν τους γονείς τους από εγγύτητα όχι κακομαθησιά και επειδή χρειάζονται ασφάλεια και σιγουριά. Υπάρχουν όμως τρόποι να καλλιεργήσουμε το ανεξάρτητο παιχνίδι με ενσυναίσθηση και να δείξουμε στα παιδιά το δρόμο της αυτονομίας.

Γιατί δεν παίζει μόνο του; 

Το παιχνίδι ως αναπτυξιακή ανάγκη.

Το παιχνίδι είναι πολύ περισσότερο από απασχόληση. Αποτελεί θεμελιώδες μέσο ανάπτυξης, τόσο γνωστικής και κινητικής όσο και κοινωνικής και συναισθηματικής. Ιδιαίτερα κατά την προσχολική ηλικία, το ελεύθερο παιχνίδι είναι απαραίτητο για την εξερεύνηση, την ανάπτυξη της φαντασίας, την κοινωνικοποίηση και την διαχείριση των συναισθημάτων. 

Ωστόσο, πολλοί γονείς παρατηρούν ότι τα παιδιά δεν παίζουν συχνά μόνα τους, ή δεν το κάνουν αρκετά συχνά, και ότι προτιμούν να είναι κοντά στους γονείς τους. Άραγε είναι τυχαίο αυτό ή απλά μια «κακή» συνήθεια; Δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο, αντανακλά βαθύτερους αναπτυξιακούς μηχανισμούς, την ανάγκη των παιδιών για ασφάλεια και σταδιακή εκμάθηση δεξιοτήτων παιχνιδιού και αυτονομίας. 

Σε αυτή τη διαδικασία σημαντικό ρόλο παίζει και το ανοιχτού τύπου παιχνίδι. Για παράδειγμα τα θεματικά Playdough της The KidZone, που δίνουν στο παιδί την ευκαιρία να δημιουργήσει, να φτιάξει ιστορίες και να εξερευνήσει ελεύθερα, χωρίς «σωστό» και «λάθος», υποστηρίζοντάς το έτσι να περάσει σταδιακά σε πιο αυτόνομο και δημιουργικό παιχνίδι.

Προσδοκία vs Πραγματικότητα 

Τι περιμένω από το μικρό μου παιδί; Είναι αυτό που περιμένω εφικτό να συμβεί και αν όχι τότε τι κάνω; 

Η προσδοκία των γονιών είναι συνήθως η εξής : 

Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν θα παίζουν όλο και περισσότερο μόνα τους

Είναι όμως αυτή και η πραγματικότητα; 

Το ανεξάρτητο παιχνίδι δεν είναι εγγενές σε κάθε παιδί. Απαιτείται ωρίμανση, κατάλληλο περιβάλλον, επαρκής υποστήριξη και σταδιακή εκμάθηση. Τα παιδιά θα παίξουν μόνα τους μόνο όταν είναι έτοιμα, όταν νιώθουν ασφαλή και δεν διανύουν κάποιο περίπλοκο αναπτυξιακό στάδιο και κυρίως ο χρόνος συγκέντρωσής τους δεν είναι ίδιος σε όλες τις ηλικίες. Σύμφωνα με θεωρίες ανάπτυξης του παιδιού, το παιχνίδι εξελίσσεται σε φάσεις. 

• Το «παιχνίδι» της μη ενασχόλησης, ένα παιδί μπορεί να στέκεται σε μια μεριά και μόνο να παρατηρεί ή να κάνει τυχαίες κινήσεις.
• Ατομικό παιχνίδι, ένα παιδί είναι μόνο του στο παιχνίδι και παραμένει συγκεντρωμένο σε αυτό που κάνει
• Το παιχνίδι με βάση την παρατήρηση, όταν ένα παιδί παρατηρεί τους άλλους να παίζουν αλλά δεν εμπλέκεται.
• Το παράλληλο παιχνίδι, όταν το παιδί παίζει παράλληλα με τους άλλους αλλά κοντά τους και τους μιμείται
• Το συνειρμικό παιχνίδι, όταν το παιδί ενδιαφέρεται για τους ανθρώπους που παίζουν καθώς και το παιχνίδι τους αλλά δεν συντονίζεται με αυτό ή όταν δεν υπάρχει καθόλου οργανωμένη δραστηριότητα (ελεύθερο παιχνίδι)
• Το παιχνίδι συνεργασίας, όταν το παιδί ενδιαφέρεται τόσο για αυτούς που παίζουν όσο και για το παιχνίδι. Σε αυτό η δραστηριότητα είναι οργανωμένη και οι συμμετέχοντες έχουν έναν ρόλο. Αυτός το τρόπος παιχνιδιού είναι συνήθως σπάνιος σε μεταβρεφικές ηλικίες καθώς απαιτεί περισσότερες κοινωνικές δεξιότητες και ωριμότητα.

Εάν, τέλος,  ένας ενήλικας δεν υποστηρίξει  το παιδί σε αυτές τις μορφές παιχνιδιού, τότε μπορεί να μην αναπτύξει μόνο του την ικανότητα ή την αυτοπεποίθηση για εποικοδομητικό παιχνίδι. Συνεπώς,  η προσδοκία ότι «θα παίξει μόνο του» από μόνη της είναι συχνά μη ρεαλιστική, ειδικά αν δεν υπάρχουν και οι κατάλληλες προϋποθέσεις.

Προϊόντα ανοιχτού τύπου, όπως τα sensory kits της The KidZone, μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά σε όλα τα παραπάνω στάδια παιχνιδιού, γιατί δεν περιορίζουν το παιδί και του επιτρέπουν να παίζει με τον δικό του ρυθμό, ενισχύοντας τη μετάβαση από το παράλληλο στο ανεξάρτητο παιχνίδι.

Οι λόγοι που δεν παίζει μόνο του.

Το ανεξάρτητο παιχνίδι έρχεται σταδιακά και συνοδεύεται με παράγοντες που έχουν τεκμηριωθεί από έρευνες στην ανάπτυξη των παιδιών.

Αρχικά σε σχέση με την Βιολογική ανωριμότητα της προσοχής των παιδιών. Τα μικρά παιδιά έχουν πολύ περιορισμένη ικανότητα συγκέντρωσης με τα νήπια 1-2 ετών να έχουν ικανότητα προσοχή από 2 έως 6 λεπτά ενώ τα παιδιά προσχολικής ηλικίας να έχουν 8 έως 15 λεπτά. Αυτό έχει ως συνέπεια να είναι αναμενόμενη η συνεχής εναλλαγή του ενδιαφέροντος αφού η μακρά συγκέντρωση δεν υφίσταται.

Με βάση την Θεωρία Προσκόλλησης (Attachment theory), τα παιδιά έχουν μια βιολογικά προγραμματισμένη ανάγκη να προσκολλώνται στους φροντιστές τους για ασφάλεια. Όταν σε ακολουθεί συνεχώς δεν είναι χειριστικό ούτε κακομαθημένο. Είναι το ένστικτό του που του λέει να είναι κοντά σου για να νιώθει ασφαλής να εξερευνήσει. Με βάση τη σύγχρονη νευροεπιστήμη, παρουσία του γονέα ρυθμίζει το νευρικό σύστημα του παιδιού και όταν είναι διαθέσιμος το παιδί αναπτύσσει σταδιακά εσωτερικά μοντέλα ασφάλειας(internal working models) τα οποία του επιτρέπουν να λειτουργεί πιο ανεξάρτητα.

Επίσης, τα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες έχουν έλλειψη δεξιοτήτων παιχνιδιού. Το παιχνίδι δεν είναι αυτονόητο και πολλά παιδιά χρειάζονται την βοήθεια των ενηλίκων για να μάθουν πως ξεκινούν, πως οργανώνουν και πως συνεχίζουν μια δραστηριότητα.

Τα πολύπλοκα παιχνίδια και τα υπερβολικά πολλά ερεθίσματα ή το αντίθετο μπορούν να κάνουν το παιδί να τα παρατήσει και να αναζητήσει τον γονιό του. 

Τέλος τα παιδιά προσχολικής ηλικίας έχων την φυσική ανάγκη για συναισθηματική σύνδεση. Χρειάζονται την ανατροφοδότηση της παρουσίας του γονέα, έχουν ανάγκη να σε βλέπουν,  να σε ακούν και να ξέρουν ότι είσαι κοντά.

Σε περιπτώσεις όπου το παιδί δυσκολεύεται να ξεκινήσει ή να οργανώσει μόνο του το παιχνίδι του, βοηθούν ιδιαίτερα υλικά που του δίνουν "απλά ερεθίσματα" για να ξεκινήσει. Τα Play Kits της The KidZone, με ξύλινα στοιχεία, μικρά αντικείμενα για ταξινόμηση και υλικά εξερεύνησης, δίνουν στο παιδί ακριβώς αυτό: μια εύκολη αφετηρία για να πειραματιστεί, να συνδυάσει και να δημιουργήσει όπως θέλει. Δεν το κατευθύνουν, αλλά το βοηθούν να «μπει στο παιχνίδι» και να μείνει συγκεντρωμένο για περισσότερη ώρα.

Πως χτίζεται το ανεξάρτητο παιχνίδι (βήμα - βήμα)

Το ανεξάρτητο παιχνίδι καλλιεργείται δεν επιβάλλεται. Μέσα από έρευνες σε σχέση με την αυτονομία και την προσκόλληση των παιδιών οδηγούμαστε στα παρακάτω βήματα:

Βήμα 1: Co- play – κάθομαι μαζί με το παιδί και ξεκινάμε μια δραστηριότητα. Παίζω μαζί του για τα πρώτα λεπτά και μετά αφήνω το παιδί μου να συνεχίσει χωρίς να απομακρυνθώ από κοντά του. Η παρουσία του γονέα εδώ είναι σαν σταθμό επαναφόρτισης.

Βήμα 2: Parallel play – αφήνω στο παιδί το χώρο του να παίξει και κάνω ταυτόχρονα κάτι δικό μου, δίπλα του (διάβασμα, τακτοποίηση κλπ). Προσπαθώ να μην απομακρύνομαι πολύ, όσο το παιδί νιώθει ότι είμαι κοντά μπορεί να συνεχίσει και μόνο του.

Βήμα 3: Μικρές απομακρύνσεις – ενώ παίζετε με το παιδί του λένε ότι θα πάτε για λίγο νερό και επιστρέφετε. Απομακρύνεστε και επιστρέφετε όπως υποσχεθήκατε. Με αυτό τον τρόπο χτίζεται η εμπιστοσύνη. Οι απομακρύνεις αυτές μπορούν σταδιακά να γίνουν μεγαλύτερες και με διαφορετικό χρόνο κάθε φορά.

Βήμα 4: Χρονομετρώντας το παιχνίδι – αφού έχουν γίνει σταδιακά τα παραπάνω βήματα, το παιδί θα είναι έτοιμο να παίξει για λίγο μόνο του, αλλά πόσο είναι το λίγο; Χρησιμοποιούμε ένα χρονόμετρο βάζοντας για αρχή 2 λεπτά και λέμε στο παιδί ότι μπορεί να παίξει όση ώρα εμείς κάνουμε κάτι άλλο και μόλις το κουδούνι χτυπήσει θα επιστρέψουμε μαζί του. Ο χρόνος μπορεί να αυξάνεται σταδιακά μόνο όταν δούμε ότι λειτουργεί αυτή η συνθήκη με ηρεμία και ασφάλεια

Βήμα 5: Περιβάλλον παιχνιδιού – όσο λιγότερα παιχνίδια έχουμε τόσο περισσότερη και η συγκέντρωση του παιδιού. Μελέτες δείχνουν ότι σε χώρους με λιγότερα αντικείμενα τα παιδιά παίζουν δημιουργικά για περισσότερη ώρα. Σε αυτό το σημείο, τα Play Kits από The KidZone, ποιοτικά και ανοιχτά προϊόντα παιχνιδιού, ενισχύουν ακριβώς αυτή τη συνθήκη, βοηθώντας το παιδί να συγκεντρωθεί και να δημιουργήσει χωρίς αποσπάσεις.

Τι να κάνεις όταν σε ακολουθεί παντού;

Αν το παιδί σου στέκεται έξω από την πόρτα του μπάνιου ή σε ακολουθεί παντού μέσα στο σπίτι, μην ανησυχείς, είναι φυσιολογικό. Μπορείς όμως να δοκιμάσεις να κάνεις τα παρακάτω και να παρατηρήσεις τις αλλαγές.

1. Ανακοίνωσε τις κινήσεις του. Όταν προετοιμάζεις το παιδί για το τί θα γίνει νιώθει πιο σίγουρο. Ξέρει που είσαι δεν χρειάζεται να σε ψάξει
2. Δώστε στο παιδί αποστολές . Δώσε του ένα στόχο, κάτι να του τραβήξει απόλυτα το ενδιαφέρον του μέχρι να κάνεις αυτό που θες π.χ. Βρες μου 4 μπλε αυτοκίνητα μέχρι να επιστρέψω
3. Κάνε την επιστροφή σου προβλέψιμη. Εμφανίσου πρώτη, πριν προλάβει να σε ψάξει. Στην αρχή θα πρέπει να διακόψεις αυτό που κάνεις πολύ συντομότερα από ότι θέλεις αλλά το παιδί θα μάθει ότι οι απομακρύνσεις σου είναι εντάξει.
4. Χτίσε ρουτίνες για σύνδεση. Δώσε πέντε λεπτά αποκλειστικού παιχνιδιού μαζί του πριν του προτείνεις ανεξάρτητο παιχνίδι χωρίς την παρουσία σου. Αυξάνεις την συνεργασία όταν τηρείς την δική σου μεριά στη συμφωνία
5. Απέφυγε χαρακτηρισμούς . άφησε πίσω σου τις φράσεις «παίξε μόνος σου , μεγάλωσες πια» ή «με κούρασες δεν αντέχω άλλο» και ξεκίνα να χρησιμοποιείς ενσυναίσθηση τόσο με το παιδί σου όσο και με τον εαυτό σου.  Πες
6. «Καταλαβαίνω ότι θες να παίξουμε μαζί. Θα χρειαστώ να τελειώσω αυτό που κάνω και μόλις χτυπήσει το κουδουνάκι θα παίξουμε ξανά μαζί.»

Ρεαλιστικές προσδοκίες ανα ηλικία 

Ας δούμε όμως τι μπορούμε να κάνουμε σε κάθε ηλικία, τι να περιμένουμε και τι είναι απίθανο να συμβεί.

• 1-2 ετών: τα παιδιά έχουν 1-5 λεπτά ανεξάρτητου παιχνιδιού. Ακούς να σε φωνάζουν πολύ συχνά και είναι φυσιολογικό το παράλληλο παιχνίδι με έναν ενήλικα
• 2-3 ετών: τα παιδιά έχουν 5-10 λεπτά ανεξάρτητου παιχνιδιού όταν το περιβάλλον είναι κατάλληλο. Χρειάζονται αρκετά συχνά την παρουσία και αλληλεπίδραση του ενήλικα.
• 3-4 ετών: τα παιδιά έχουν 10-15 λεπτά ανεξάρτητου παιχνιδιού. Εδώ ξεκινούν τα παιχνίδια ρόλων και φαντασίας. Τα παιδιά ακόμα ζητούν συχνά επιβεβαίωση και αλληλεπίδραση.
• 4-6 ετών: τα παιδιά έχουν 15-25 λεπτά ανεξάρτητου παιχνιδιού. Εδώ τα παιδιά έχουν μεγαλύτερο χρόνο  συγκέντρωσης και πιο ώριμο παιχνίδι. Υπάρχουν αρκετές εναλλαγές ανάλογα με την ημέρα, το ύπνο και τα συναισθήματα και η παρουσία του γονέα είναι πιο εντονη στις δύσκολες στιγμές του παιχνιδιού
• 6+ ετών: τα παιδιά έχουν 20-40 λεπτά ανεξάρτητου παιχνιδιού ιδιαίτερα στις δραστηριότητες που επιλέγουν και αγαπούν. Εδώ ξεκινά πιο σταθερά η πραγματική αυτονομία στο παιχνίδι. Η παρουσία του γονέα είναι επιθυμητή αλλα όχι απαραίτητη.

Το παιδί δεν σε ακολουθεί παντού επειδή θέλει να σε δυσκολέψει ή να σε εκνευρίσει. Έχει απόλυτη ανάγκη τη σύνδεση μαζί σου για να νιώσει ασφάλεια και σιγουριά να μπορέσει να εξερευνήσει τον κόσμο γύρω του. Το ανεξάρτητο παιχνίδι δεν είναι κάτι που μπορούμε να το απαιτήσουμε, αλλά κάτι που μπορούμε να το καλλιεργήσουμε σταδιακά με κατανόηση, συνέπεια και παρουσία.

The KidZone

Λίγα λόγια για την εταιρεία

Το The KidZone είναι ένα βραβευμένο δημιουργικό project που βοηθά τους γονείς να καλλιεργήσουν την ανεξάρτητη ενασχόληση και τη φαντασία των παιδιών τους μέσα από απλό, ουσιαστικό παιχνίδι. Δημιουργούμε αισθητηριακά θεματικά play kits, με βάση την 100% σπιτική, φυσική, υψηλής ποιότητας πλαστελίνη μας, που ενθαρρύνουν τη συγκέντρωση, την ηρεμία και το open-ended play — το είδος παιχνιδιού που κρατά τα παιδιά απασχολημένα χωρίς υπερδιέγερση και χωρίς «10 διαφορετικά παιχνίδια». Με πρακτικές, υλοποιήσιμες ιδέες για την καθημερινότητα, το The KidZone στηρίζει τους γονείς να δημιουργούν χρόνο σύνδεσης αλλά και στιγμές αυτόνομου παιχνιδιού που πραγματικά λειτουργούν.