Έφηβοι και διατροφικές διαταραχές: Πώς να τους υποστηρίξεις

Τι είναι διατροφική διαταραχή;

Με τον όρο διατροφική διαταραχή ή διαταραχή λήψης τροφής αναφερόμαστε σε ένα σύνολο ψυχικών διαταραχών που σχετίζονται με την πρόσληψη τροφής ή την διατροφική συμπεριφορά και επηρεάζουν την σωματική ή και ψυχοσωματική λειτουργία. Με πιο απλά λόγια, μια διατροφική διαταραχή επηρεάζει τον τρόπο που τρέφεται το άτομο, τις σκέψεις του γύρω από το σώμα και το φαγητό αλλά και την συναισθηματική του κατάσταση. 

Ποιες είναι οι πιο συχνές διατροφικές διαταραχές στα παιδιά και τους εφήβους;

• Ψυχογενής ανορεξία

Χαρακτηριστικά της ψυχογενούς ανορεξίας είναι η υπερβολική ενασχόληση με τη διατροφή, τις θερμίδες και με το βάρος του σώματος. Υπάρχει έντονη επιθυμία για απώλεια βάρους και διατήρηση ενός χαμηλού σωματικού βάρους καθώς και έντονος φόβος για παχυσαρκία. Πιο συχνά εμφανίζεται στα έφηβα κορίτσια. 

• Ψυχογενής βουλιμία

Χαρακτηριστικό της ψυχογενούς βουλιμίας είναι οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι υπερφαγικών επεισοδίων ακολουθούμενοι από μια εκκαθαριστική συμπεριφορά (π.χ. εμετός, χρήση καθαρτικών κ.ά.). Τα υπερφαγικά επεισόδια χαρακτηρίζονται από την αίσθηση της απώλειας ελέγχου και από τα συναισθήματα της ντροπής, της αηδίας και τις ενοχές. Το άτομο καταφεύγει σε μια μέθοδο αντιστάθμισης του υπερφαγικού επεισοδίου που συνήθως είναι η πρόκληση εμετού, η χρήση καθαρτικών και η υπερβολική γυμναστική.  

• Διαταραχή επεισοδιακής υπερφαγίας

Η επεισοδιακή υπερφαγία χαρακτηρίζεται από συχνά υπερφαγικά επεισόδια. Επεισόδια κατά τα οποία το άτομο θα καταναλώσει μια μεγάλη ποσότητα φαγητού σε σύντομο χρονικό διάστημα (περίπου 2 ώρες). Σε αντίθεση με τη βουλιμία, στην επεισοδιακή υπερφαγία δεν παρατηρείται εκκαθαριστική συμπεριφορά μετά το επεισόδιο. Όμως, τα συναισθήματα της ντροπής, της αηδίας, οι ενοχές και οι τύψεις συνήθως οδηγούν το άτομο σε περιόδους δίαιτας και στέρησης γεγονός που δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. 

• Περιοριστική/Αποφευκτική διαταραχή πρόσληψης τροφής (ARFID)

Εμφανίζεται στα παιδιά και χαρακτηρίζεται από αδιαφορία για την πρόσληψη τροφής, ευαισθησία στις υφές και το χρώμα των τροφίμων και φόβος για τη σίτιση (π.χ. φόβος για πνιγμό). Βασική ανησυχία σε αυτή τη διατροφική διαταραχή είναι ο υποσιτισμός και η μη επαρκής ανάπτυξη του παιδιού.

Πόσο συχνές είναι οι διατροφικές διαταραχές;

Συνήθως οι διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται στα κορίτσια στην εφηβική ή προεφηβική ηλικία χωρίς αυτό να αποκλείει ότι ένα αγόρι δεν μπορεί να εμφανίσει μια διατροφική διαταραχή. Στοιχεία του 2019 δείχνουν ότι οι διατροφικές διαταραχές αυξήθηκαν από 3,5% σε 7,8% από το 2000 έως το 2018. Ενώ τα στατιστικά δείχνουν ότι μετά την περίοδο της πανδημίας τα περιστατικά διατροφικών διαταραχών σε παιδιά και εφήβους, ηλικίες 6-18 ετών, αυξήθηκαν σημαντικά τόσο σε Ευρώπη όσο και στις ΗΠΑ. 

Ποια είναι τα σημάδια που υποδηλώνουν διατροφική διαταραχή στα παιδιά και τους εφήβους;

Ο γονιός μπορεί να παρατηρήσει συμπτώματα τόσο σωματικά όσο και στην συμπεριφορά του γύρω από το φαγητό και τη διατροφή του. Ένα βασικό σύμπτωμα είναι η μείωση του σωματικού βάρους. Αν το παιδί σας χάνει βάρος τότε είναι ένα σημάδι που χρειάζεται να το διερευνήσετε περισσότερο. Αντιστοίχως, μπορεί να παρατηρείται μειωμένη ανάπτυξη του παιδιού, δηλαδή ότι δεν ακολουθεί τις καμπύλες ανάπτυξης για την ηλικία του ή η καμπύλη του αλλάζει απότομα. Άλλα συμπτώματα που μπορεί να συνδέονται είναι η κούραση, η υπνηλία, ο λήθαργος, η δυσκολία συγκέντρωσης αλλά και οι διαταραχές περιόδου στα έφηβα κορίτσια. Σε ό,τι αφορά στην συμπεριφορά του παιδιού και του εφήβου μπορεί να παρατηρήσετε αποφυγή κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφίμων, αποφυγή γευμάτων ή επιθυμία να τρώει μόνο του ξεχωριστά από την οικογένεια. Ένα σημάδι που μπορεί να υποδηλώνει την ύπαρξη υπερφαγικών επεισοδίων είναι τα άδεια κουτιά από τρόφιμα, τα περιτυλίγματα από συσκευασίες τροφίμων, κρυμμένα στο υπνοδωμάτιο του παιδιού. Οι συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα ιδιαίτερα μετά τα γεύματα μπορεί να κρύβουν μια διαταραγμένη συμπεριφορά. Φυσικά, άγχος για το βάρος και το σχήμα του σώματος καθώς και το συχνό ζύγισμα υποδηλώνουν μια έντονη ανησυχία γύρω από το σώμα που δεν πρέπει να περνά απαρατήρητη. 

Πώς μπορώ ως γονιός να υποστηρίξω το παιδί μου με διατροφική διαταραχή;

Οι διατροφικές διαταραχές είναι θεραπεύσιμες ιδιαίτερα αν ανιχνευτούν εγκαίρως με την κατάλληλη υποστήριξη από εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας. Η συνεργασία των γονιών και του παιδιού με μια ομάδα διαιτολόγου και ψυχολόγου βοηθά στην αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας διατροφικής διαταραχής. Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση των σημαδιών που προαναφέρθηκαν και των αλλαγών που έχουν συμβεί στο παιδί. Ανάλογα με την περίπτωση, η θεραπεία και οι συνεδρίες με τη θεραπευτική ομάδα μπορεί να γίνονται αποκλειστικά με τους γονείς ώστε να λάβουν την κατάλληλη συμβουλευτική και να βοηθήσουν αποτελεσματικά το παιδί τους. 

Πώς μπορώ να προωθήσω μια υγιή σχέση με το σώμα και το φαγητό στο παιδί μου;

Ένα οικογενειακό περιβάλλον που προωθεί μια υγιή σχέση με το σώμα και το φαγητό μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα για την εμφάνιση και την εδραίωση μιας διατροφικής διαταραχής. Πώς θα δημιουργήσεις αυτή την υγιή σχέση; Αρχικά, είναι σημαντικό να κρατάς μακριά την κριτική και τον σχολιασμό για το φαγητό και τις διατροφικές επιλογές του παιδιού. Κατά τη διάρκεια των γευμάτων δώσε στο παιδί την ελευθερία να καταναλώσει ό,τι θέλει και όσο θέλει από το πιάτο του και από τις επιλογές στο τραπέζι. Μια ακόμη συμπεριφορά που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη συμπεριφορά του παιδιού σου είναι η επιβράβευση με φαγητό. Το φαγητό δεν είναι κάτι που πρέπει να κερδίσει το παιδί! Η σύνδεση αυτή ενισχύει τη συναισθηματική κατανάλωση φαγητού, γεγονός που παραμένει ως βίωμα και στην ενήλικη ζωή. Ακόμη, τα σχόλια, οι συζητήσεις και αναφορές σχετικά με το σώμα και την εξωτερική εμφάνιση μπορούν να «γράψουν» αρνητικά στο μυαλό των παιδιών και των εφήβων. Πιο ωφέλιμη, είναι μια ουδέτερη στάση γύρω από τις αλλαγές που μπορεί να συμβαίνουν στο σώμα, είτε το δικό μας, είτε του παιδιού είτε κάποιου γνωστού και οικείου προσώπου. Τέλος, η συχνή ενασχόληση των γονιών με το σωματικό τους βάρος, οι συνεχείς δίαιτες και το τακτικό ζύγισμα είναι συμπεριφορές που μπορεί να επηρεάσουν την εμφάνιση διατροφικών διαταραχών στα παιδιά και τους εφήβους.