«Δεν πειράζει, θα κάνεις άλλο!» – Φράσεις που Πληγώνουν

Στερεότυπα: οι πεποιθήσεις που έχουν τα άτομα για τα χαρακτηριστικά των μελών των κοινωνικών ομάδων, και αποτελούν γνωστικές δομές ή αναπαραστάσεις που αποθηκεύονται στη μνήμη και κατόπιν ανασύρονται για να καθοδηγήσουν τις αποκρίσεις των ατόμων προς τα μέλη των στερεοτυποποιημένων ομάδων (Παπαστάμου, 2008).

Αυτός είναι ένας επιστημονικός ορισμός των στερεοτύπων, αυτών των πεποιθήσεων που είναι παντού γύρω μας, και συχνά καθορίζουν τη συμπεριφορά μας είτε συνειδητά, είτε όχι. 

Ας δούμε πιο συγκεκριμένα και αναλυτικά δύο στερεότυπα που ακούν οι γυναίκες κυρίως, αλλά και τα ζευγάρια για το πότε θα κάνουν παιδί, και για το ότι δεν πειράζει να έχουν μια απώλεια εγκυμοσύνης, αφού θα κάνουν άλλο μωρό. 

Ας τα πιάσουμε ένα-ένα. 

Από πού πηγάζουν;

Έφτασες τα 40 πότε θα κάνεις παιδί; Αυτό το στερεότυπο πηγάζει από τις προηγούμενες γενιές, τις γενιές πριν τη χειραφέτηση της γυναίκας και την ανεξαρτητοποίησή της μέσω της εργασίας, γεγονότα που συνδέονται άμεσα με το φεμινιστικό κίνημα και τα αιτήματα των γυναικών για ίση μεταχείριση και αυτοδιάθεση. Από τότε που η γυναίκα άρχισε να σπουδάζει και να εργάζεται, άρχισε να πηγαίνει όλο και πιο πίσω χρονικά η τεκνοποίηση σαν επιλογή - ή μπορεί να μην είναι καν επιλογή, ας μην το ξεχνάμε και αυτό! Έχουμε λοιπόν σήμερα φτάσει σε μια εποχή που πολύ συχνά οι γυναίκες που θέλουν να τεκνοποιήσουν ξεκινούν τις προσπάθειες μετά τα 30, ή και πλησιάζοντας στα 40.

Δεν πειράζει θα κάνετε άλλο! Αυτό πάλι συνδέεται με τις εποχές που η επιστήμη δεν είχε εξελιχθεί ακόμα, και η απώλεια στις εγκυμοσύνες (θυμηθείτε τις ιστορίες των γιαγιάδων μας) ήταν κάτι που συνέβαινε σε μεγαλύτερο βαθμό, ήταν μια πραγματικότητα ενταγμένη στη ζωή τους – το ότι μάλιστα γεννούσαν στα σπίτια την έκανε και πιο οικεία όσο πόνο και αν είχε, ειδικά για τις γυναίκες. Επίσης, συνδέεται και με το γεγονός ότι οι άνθρωποι γύρω μας έχουν την τάση να «αφανίσουν» το γεγονός ως μη γενόμενο, το γεγονός της «εκκωφαντικής εισόδου του θανάτου τη στιγμή ακριβώς του αναβλύσματος της ζωής» (Soubieux, 2015), μιας ζωής που όσο κι αν διήρκεσε, άφησε μεγάλο αποτύπωμα στους γονείς της. 

Τα δύο παραπάνω αποτελούν ενδεικτική αιτιολόγηση των στερεοτύπων, και όχι δικαιολόγησή τους ασφαλώς, αλλά ήθελα για αρχή να τις συμπεριλάβω, για να περάσουμε στο επόμενο κομμάτι, του πώς μπορούμε να σπάσουμε τα στερεότυπα αυτά, που είναι παρωχημένα, βλαπτικά, αγενή και παρεμβατικά. 

Σπάζοντας τα στερεότυπα

Δεν είναι εύκολο καταρχήν. Είναι μακρύς ο δρόμος, γιατί τα στερεότυπα αποθηκεύονται σε βαθιά μέρη της ύπαρξης, και δεν ξεριζώνονται εύκολα από 'κει. Να όμως κάποιοι τρόποι που βάζουν μπρος το ράγισμα:

Βοηθά πολύ η επανάληψη: το να λέμε και να φωνάζουμε συνέχεια πως τέτοιες απόψεις είναι ξεπερασμένες και υποτιμητικές για το άτομο. Κάθε φορά που μας απευθύνουν μια τέτοια φράση (εφόσον προσοχή: είμαστε σε κατάλληλη συναισθηματική κατάσταση να το κάνουμε), απαντάμε αποδομώντας την με επιχειρήματα: π.χ. Θα κάνω παιδί όποτε και αν εγώ το επιλέξω, η φράση σου είναι παρεμβατική, το μωρό μου είχε αξία για μένα και πειράζει και πολύ μάλιστα κλπ.

Να συμμετέχουμε σε ομάδες και σε δράσεις με ανθρώπους που συμμερίζονται τις απόψεις μας και προσπαθούν να αλλάξουν τα πράγματα προς το καλύτερο, ανθρώπους με σεβασμό στη μοναδικότητα του κάθε ατόμου, με ενσυναίσθηση και με έντονη την ανάγκη αλλαγής και δημιουργίας ενός νέου καλύτερου κόσμου -και ναι, το «3ο Συνέδριο για Γονείς Σπάμε τα Στερεότυπα» ήταν μια τέτοια δράση!

Να παρατηρούμε τον εαυτό μας και όποτε κάνουμε μια στερεοτυπική παρατήρηση για κάποιον άλλον ή και για εμάς ακόμα, να το επισημαίνουμε και να αλλάζουμε τη σκέψη μας.

Κάθε βήμα είναι σημαντικό: μεγαλώνοντας παιδιά και μεγαλώνοντας και εμείς οι ίδιοι, με παιδιά ή χωρίς, έχοντας σαν προτεραιότητα ότι οι πεποιθήσεις δεν είναι πάντοτε καλές και δεν ταιριάζουν σε όλους, έχοντας ανοιχτή καρδιά και ανοιχτό μυαλό στη διαφορετικότητα και στην αυτοδιάθεση του ατόμου να είναι και να ζει όπως το ίδιο επιλέγει, αγκαλιάζοντας τα βιώματα των ανθρώπων όταν πονάνε, ακόμη κι αν εμείς δεν το καταλαβαίνουμε – το ότι πονάνε αυτοί, αρκεί - τότε βάζουμε κάθε μέρα ένα λιθαράκι στην ουσιαστική και βαθιά ευγένεια, στην ευεργετική αλληλοϋποστήριξη, στην τίμηση της μοναδικότητας, για το καλό της καθολικότητας.