Αυτοοργάνωση παιδιών στο δημοτικό: Οδηγός για γονείς

Αυτό το άρθρο προσφέρει ένα πλαίσιο λειτουργίας και ιδέες για γονείς παιδιών που φοιτούν στο δημοτικό, όσον αφορά την ενίσχυση της αυτοοργάνωσης και υπευθυνότητας των παιδιών.

Εδώ και τώρα… με το βλέμμα στο μέλλον

Ένα ερώτημα που μας βοηθάει να αναστοχαστούμε δημιουργικά ως γονείς είναι: ποια χαρακτηριστικά και δεξιότητες θεωρώ ότι θα ήταν βοηθητικό να έχει αναπτύξει το παιδί μου στη μελλοντική του εκδοχή, για παράδειγμα στη νεαρή ενήλικη ζωή; Και ποιες από τις δικές μου πρακτικές και επιλογές στο σήμερα συμβάλλουν σε αυτή την κατεύθυνση; Με αφετηρία αυτό το αναστοχαστικό ερώτημα, ας προσεγγίσουμε το μείζον θέμα της αυτοοργάνωσης, όσον αφορά στα σχολικά δρώμενα και υποχρεώσεις. 

Τα χαρακτηριστικά και οι δεξιότητες

Υπευθυνότητα, οργάνωση χρόνου, αυτονομία, συνεργατικότητα, ικανότητα διεκπεραίωσης μιας εργασίας, χωροταξική οργάνωση, επίλυση προβλημάτων, κριτική σκέψη, κινητοποίηση, θέσπιση στόχων, ελεύθερη βούληση, αυτογνωσία…αυτά είναι ορισμένα μόνο από τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να συμβάλλουν θετικά στην ομαλή πορεία ενός ενήλικα και τα οποία καλλιεργούνται ήδη από την παιδική ηλικία. Πώς όμως;

Η φοίτηση στο σχολείο

Η είσοδος στο δημοτικό σχολείο συνιστά μια ακόμη μετάβαση που καλούνται να βιώσουν και να υλοποιήσουν τα παιδιά. Η μαθητική ιδιότητα συμπεριλαμβάνει πολλές πτυχές, κάποιες από τις οποίες σχετίζονται με την ικανότητα του παιδιού να μπορεί σταδιακά να οργανώσει τη μελέτη του, την τσάντα του, το χρόνο για την εκπόνηση εργασιών, το χώρο του, τη συγκέντρωσή του, να αυτοοργανωθεί γύρω από τις πρακτικές διαστάσεις της φοίτησης στο σχολείο. 

Ο ρόλος των γονέων

Ας ανακαλέσουμε εδώ το απλό και βοηθητικό σκεπτικό που (είναι σκόπιμο να) διέπει τη συνεργασία μας με τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, όταν πρόκειται να τα μυήσουμε σε κάτι καινούργιο, να τους μεταλαμπαδεύσουμε μια νέα γνώση, συνήθεια, συμπεριφορά, δεξιότητα. Καταρχάς, λαμβάνουμε υπόψιν την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, την ετοιμότητά του και τον τρόπο που μαθαίνει και λειτουργεί. Στη συνέχεια, μπορούμε να δείξουμε εμείς πώς γίνεται αυτό το οποιοδήποτε καινούργιο και το παιδί να ακολουθεί, μετά να το κάνουμε μαζί με το παιδί και τέλος να ενθαρρύνουμε το παιδί να το αναλάβει – υλοποιήσει μόνο του. Στο δικό μας θέμα κατ’ αναλογία, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν είναι όλα τα παιδιά ίδια και στο ίδιο επίπεδο ετοιμότητας για φοίτηση στο σχολείο. Άρα θα χρειαστεί να αφουγκραστούμε το δικό μας παιδί πριν διαμορφώσουμε και αγκιστρωθούμε πιθανώς στις δικές μας προσδοκίες. Θα χρειαστεί να ψηλαφήσουμε με κατανόηση το δικό του προσωπικό στυλ και να ανιχνεύσουμε τις δικές του ανάγκες. Τι θα βοηθούσε το συγκεκριμένο παιδί; Πώς μαθαίνει; Με ποιο ρυθμό; Και στη συνέχεια, να σταθούμε αρχικά ως ενεργοί αρωγοί στη νέα του πραγματικότητα, αρχίζοντας σταδιακά να παίρνουμε απόσταση και να δημιουργούμε χώρο για τη δική του αυτονόμηση, σε χρόνο που θα μας υποδείξει συμπεριφορικά και συναισθηματικά το ίδιο το παιδί. 

Στην πράξη

• Βοηθάμε τα παιδιά στο ξεκίνημά τους μένοντας συνδεδεμένοι συναισθηματικά με τα ίδια και όχι με τις δικές μας προσδοκίες.
• Δημιουργούμε τις κατάλληλες συνθήκες για τα νέα δεδομένα: χώρος μελέτης, χρόνος, υλικά, ενθαρρυντική ατμόσφαιρα.
• Συμπεριλαμβάνουμε τα παιδιά στη λήψη αποφάσεων και την οργάνωση των παραπάνω συνθηκών.
• Προτείνουμε τρόπους οργάνωσης και λειτουργίας, δίνουμε επιλογές, ρωτάμε τα παιδιά πώς προτείνουν να γίνει, π.χ. η οργάνωση της τσάντας.
• Ενθαρρύνουμε την πρωτοβουλία και δείχνουμε αποδοχή στον τρόπο του παιδιού. Δείχνουμε εμπιστοσύνη. Δεν φτιάχνουμε εμείς την τσάντα χωρίς το παιδί να συμμετέχει και σταδιακά να το αναλάβει εξ ολοκλήρου, δεν λύνουμε εμείς τις ασκήσεις του, δεν σβήνουμε τα γράμματά του, δεν σκίζουμε σελίδες, δεν τιμωρούμε, δεν απορρίπτουμε. Αντιθέτως, σεβόμαστε τον προσωπικό ρυθμό και την ατέλεια, τα λάθη και την εξελισσόμενη ωρίμανση, τις επιλογές του παιδιού. 

Κι αν δεν….;

Αν ο καιρός περνάει και το παιδί κατ’ επανάληψη δυσκολεύεται σε κάποια από τα παραπάνω:

• Αναζητούμε τα πιθανά αίτια.
• Το ακούμε με προσοχή και ενσυναίσθηση για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει.
• Αναστοχαζόμαστε γύρω από το δικό μας ρόλο και τρόπο.
• Προσκαλούμε σε επίλυση προβλήματος: π.χ. τι θα μπορούσε να σε βοηθήσει να θυμάσαι όσα χρειάζεσαι; Κάτι οπτικό; Κάτι ακουστικό; Μοιραζόμαστε προτάσεις και το παιδί επιλέγει μία την οποία εφαρμόζει για ένα διάστημα. Ακολουθεί αξιολόγηση για την απόδοσή της.
• Αποφεύγουμε να σώζουμε το παιδί. Δεν σώζουμε – δεν εγκαταλείπουμε. Μένουμε και συνοδεύουμε. Αν ξεχάσει κάτι, θα βρει μια λύση στο σχολείο και έναν τρόπο να μην το ξεχνάει. Αν δεν λύσει κάποια άσκηση, θα συνεννοηθεί με την/τον παιδαγωγό την επόμενη μέρα για το παρακάτω. Αν χάσει κάτι στο σχολείο, θα βιώσει την απώλεια…

Συμπέρασμα

Κανένα θέμα γύρω από την ανάπτυξη και την πορεία των παιδιών δεν είναι αποκομμένο από τη σχέση: Τη σχέση του παιδιού με το περιβάλλον του και φυσικά με τον εαυτό του. Θεωρώ σημαντικό να μπορούμε να δούμε πίσω και κάτω από την καθημερινή δυσκολία: τι συμβαίνει; Τι λείπει; Τι δεν λειτουργεί για το συγκεκριμένο παιδί και δυσκολεύεται να οργανώσει τον εαυτό του; Πώς στέκομαι δίπλα του; Εγώ, ως γονιός, πώς είμαι ως προς την αυτοοργάνωση και την υπευθυνότητα; Τέλος, αφού διερευνήσουμε όλα αυτά, θυμόμαστε ότι κάθε παιδί είναι διαφορετικό (ευτυχώς) και είναι σημαντικό να το βοηθήσουμε να αναπτυχθεί στην κατεύθυνση που έχει νόημα πρωτίστως για το ίδιο, αποδεχόμενες/οι τη μοναδικότητά του!