Απώλεια διδύμου: Ψυχικό κόστος και διαχείριση

Δίδυμη κύηση

Στην ανακοίνωση μίας πολύδυμης εγκυμοσύνης τα συναισθήματα έρχονται ανάμεικτα, διότι όσο μαγικό και όμορφο είναι να υποδέχεται κανείς δύο και τρία μωρά στην οικογένειά του, το περιγεννητικό ρίσκο είναι αυξημένο. Οι επερχόμενες σωματικές αλλαγές της εγκυμοσύνης όπως και αυτές στη σχέση και τον ρόλο του ζευγαριού μπορούν να βιωθούν ακόμα πιο έντονα από τη μέλλουσα μητέρα.

Οι ειδικοί ψυχικής υγείας, όπως και οι μαιευτήρες χρειάζεται να δίνουν έμφαση σε ορισμένους παράγοντες κινδύνου σε γυναίκες που περιμένουν δίδυμα, όπως στο έντονο στρες κατά την εγκυμοσύνη, τον φόβο για την αλλοίωση του σώματος και την πρόσληψη υπερβολικού βάρους, τη χαμηλή αυτοεκτίμηση, την έλλειψη δικτύου υποστήριξης και τις αρνητικές προσδοκίες για τα βρέφη. Επίσης, θα ήταν χρήσιμο όπου κρίνεται απαραίτητο, να γίνεται περαιτέρω ψυχοπαθολογική αξιολόγηση, προκειμένου να διαπιστώνονται πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης ή άγχους και να διαχειρίζονται εν όψει και του δεσμού με το βρέφος.

Δεσμός διδύμων

Η σχέση των διδύμων και ειδικότερα των μονοζυγωτικών, θεωρείται από τις περίπλοκες και μακροχρόνιες οικογενειακές σχέσεις. Οι δίδυμοι συνυπάρχουν από την αρχή της δημιουργίας τους και μοιράζονται τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά κομμάτια τους. Αυτό συμβάλλει στην ιδιαιτερότητα του δεσμού τους, καθώς ο ένας ενσωματώνει στοιχεία του άλλου. Πέρα από την πολυπλοκότητα της διαμόρφωσης της ταυτότητας, ο δεσμός των διδύμων πλαισιώνεται από αισθήματα έντονης εγγύτητας, που δρουν προστατευτικά στη μοναξιά και αποτρεπτικά στην αυτοκτονικότητα. Προς το τέλος της βρεφικής ηλικίας, τα παιδιά πατούν στον δεσμό που έχουν με τον κύριο φροντιστή τους, προκειμένου να ανακαλύψουν το περιβάλλον. Σε αυτή την περίοδο, τα δίδυμα αρχίζουν να συνδέονται πιο ενεργά, καθώς έχουν έναν συνοδοιπόρο στο ταξίδι της εξερεύνησης και της γνωριμίας με τον κόσμο. Μάλιστα, έχει φανεί ότι η αλληλεπίδραση των διδύμων μέσα στη μήτρα παρατηρείται συμπεριφορικά και εκτός αυτής.

Απώλεια διδύμου: Ψυχικό κόστος και διαχείριση

Απώλεια διδύμου

Ψυχολογικές επιπτώσεις στους γονείς

Η απώλεια ενός διδύμου συνοδεύεται από ανάμεικτα συναισθήματα για τους γονείς του, καθώς υποδέχονται ένα ζωντανό και αποχεραιτούν ένα νεκρό μωρό. Η συνύπαρξη δύο τόσο αντιφατικών γεγονότων, δημιουργεί σύγχυση στους γονείς που δυσκολεύονται να ανταπεξέλθουν σε αυτή τη σύγκρουση, ενώ ο θυμός και μερικές φορές η ενοχή είναι μερικά από τα συναισθήματά τους. Η έλλειψη κατανόησης, τα ανήκουστα σχόλια («θα έχετε το άλλο μωρό») και η περιορισμένη ή καθόλου αναφορά στο παιδί που πέθανε, τόσο από τον περίγυρο όσο και από τους επαγγελματίες υγείας, ενισχύουν την αίσθηση απομόνωσης στη μητέρα, η οποία μπορεί να νιώθει συχνά «εγκαταλελειμμένη» από τον σύντροφό της. Ο πατέρας, μεγαλωμένος συνήθως με τα βιώματα και τα έμφυλα στερεότυπα, πιθανόν δυσκολεύεται να εξωτερικεύσει το πένθος του και το μετατρέπει σε προσπάθεια εστίασης στο ζωντανό παιδί, προκειμένου να αποφύγει τον πόνο ο ίδιος, αλλά και η γυναίκα του. Αυτό, φυσικά, συγκαλύπτει την ανάγκη που έχουν και οι δύο γονείς να εκφράσουν αυτό το δυσβάσταχτο γεγονός, ενώ μπορεί να αυξήσουν τις ενοχές τους, αν θεωρήσουν ότι θα πάρει περισσότερο χώρο ο θρήνος για το ένα μωρό, παρά η χαρά και το δέσιμο με το ζωντανό. Σε έρευνα που έγινε για το περιγεννητικό πένθος γονέων που έχασαν το παιδί τους από μονή και δίδυμη κύηση, προέκυψαν ελάχιστες διαφορές, με τους δεύτερους να εμφανίζουν περισσότερο θυμό και να εκδηλώνουν περισσότερο τον θρήνο τους μακροπρόθεσμα.

Ψυχολογικές επιπτώσεις στον εναπομείναντα αδερφό

Η απώλεια μπορεί να συμβεί σε διάφορες φάσεις της εγκυμοσύνης, στον τοκετό και σπανιότερα σε μεγαλύτερη ηλικία. Για τα δίδυμα που χάνουν τα αδέρφια τους στην προγεννητική ή νεογνική περίοδο, οι μητέρες φοβούνται ότι θα σημαδευτούν από αυτόν τον θάνατο και θα υποφέρουν από μοναξιά. Αυτή είναι μία δική τους συναισθηματική προβολή, αντανάκλαση, δηλαδή, στο μωρό που ζει με έναν πιο εσωτερικό τρόπο να διατηρήσουν τη μνήμη του θανόντος ζωντανή. Άλλωστε, η εικόνα του εκλιπόντος μένει κατά κάποιον τρόπο μέσω του ζωντανού.

Η μελέτη της απώλειας διδύμου είναι περιορισμένη, ωστόσο υπάρχουν κάποιες έρευνες και αναφορές από άλλες κουλτούρες που προσεγγίζουν το βίωμα αυτού που μένει. Το πένθος των δίδυμων αδερφών συγκεντρώνει από τα υψηλότερα σκορ σε σχέση με την απώλεια γονέα ή συζύγου. Ο αποπροσανατολισμός που απορρέει σχετικά με την αίσθηση ταυτότητας μπορεί να είναι τραυματικός. Στη σύγχυση, προστίθεται η θλίψη και η αίσθηση κενού. Δυστυχώς, στον δυτικό πολιτισμό η απώλεια εν γένει βιώνεται μοναχικά και πολλές φορές αποτελεί ταμπού, κυρίως όσον αφορά στην απώλεια κύησης ή παιδιού. Αυτή η συνθήκη στερεί από τον πενθούντα ένα στήριγμα πάνω στο οποίο μπορεί να αφεθεί, να πονέσει και να μάθει να ζει με την απώλεια, επομένως μένει χωρίς αναγνώριση και φροντίδα, εντείνοντας την αίσθηση κενού.

Απώλεια διδύμου: Ψυχικό κόστος και διαχείριση

Η απώλεια κατά τη σχολική ηλικία είναι κατακλυσμιαία, προκαλώντας δυσκολίες στο σχολείο, τις διαπροσωπικές σχέσεις και αργότερα στην ενηλικίωση. Συνήθως, τα άτομα αναζητούν μία άλλη φιγούρα πάνω στην οποία θα χτίσουν έναν δεσμό παρόμοιο με αυτόν που έχασαν. Η αλήθεια είναι πως χάνουν έναν ρόλο που δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Αντίστοιχα, στην εφηβεία, το άτομο διαπραγματεύεται την ταυτότητά του, οπότε η απώλεια επικαλείται αλλαγή των δεδομένων και μπορεί να ζορίσει τον έφηβο. Ενδέχεται, επίσης, να αποσυρθεί κοινωνικά και να εμφανίσει εκτεταμένο πένθος. Ωστόσο, κάποιοι έφηβοι βλέπουν και μία θετική πλευρά, όπου αισθάνονται να ωριμάζουν και να αναπτύσσουν ενσυναίσθηση, αλλά και να ζουν περισσότερο στο «τώρα». Τέλος, στην ενηλικίωση η ένταση του πένθους ποικίλλει και συνήθως εγείρει υπαρξιακά ερωτήματα.

Τρόποι διαχείρισης

• Η κεντρικότερη παρέμβαση σε έναν δίδυμο που πενθεί είναι η αναγνώριση της μοναδικότητας τόσο του δεσμού που είχε με τον αδελφό του όσο και της φύσης της απώλειας αυτής και συγκεκριμένα με τον αντίκτυπο που έχει στην αίσθηση εαυτού.
• Κατά την παιδική και εφηβική ηλικία είναι απαραίτητη η διατήρηση της ρουτίνας και η ενθάρρυνση της ανοιχτής επικοινωνίας και έκφρασης των συναισθημάτων.
• Η μη λεκτική έκφραση, όπως η αξιοποίηση της ζωγραφικής, της μουσικής και γενικότερα της τέχνης μπορεί να επιτρέψει στο παιδί να αποτυπώσει το βίωμά του. Ακόμη, υπάρχουν βιβλία και παραμύθια που μιλούν για την απώλεια με όρους σαφείς για μικρά παιδιά.
• Η επιρροή του περίγυρου είναι κρίσιμη, καθώς μπορεί να συμβάλει αρνητικά στη διαχείριση του πένθους, αν ο κύκλος δεν γνωρίζει πως να προσεγγίσει το θέμα, το αποφεύγει ή δυσκολεύεται να επεξεργαστεί την προσωπική απώλεια. Για αυτό είναι σημαντικό να υπάρχει μία ανοιχτότητα στην έκφραση, όπως και υποστήριξη και κατανόηση.
• Η συνεργασία με ειδικούς ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να εκφράσουν τον θρήνο τους και να πάρουν τον χρόνο που χρειάζονται για να μιλήσουν, ενώ συγχρόνως να τους ενδυναμώσει σε μία νέα εγκυμοσύνη.

Όσον αφορά στον δίδυμο που επιβιώνει, χρειάζεται χρόνο, χώρο και μία καλή θεραπευτική σχέση μέσα στην οποία θα ξεδιπλώσει τις σκέψεις, τον πόνο, την μοναξιά και την κενότητα και θα επιδιώξει την επανανοηματοδότηση της ζωής και της ταυτότητάς του.

Άλλωστε, μετά την απώλεια, αυτός που πενθεί χρειάζεται να αναπαραστήσει μέσα του αυτόν που έφυγε, ώστε να τον έχει μαζί του μέσα από έναν βιώσιμο δεσμό.