Από ζήλια… σε αγκαλιά! Πώς ενισχύεται η αδελφική σχέση

Σε προηγούμενο άρθρο μιλήσαμε για το πώς μπορούμε να προετοιμάσουμε το μεγαλύτερο παιδί για την άφιξη του νέου μωρού, αλλά και ποιες δραστηριότητες μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεση ανάμεσά τους από την πρώτη στιγμή. Στο σημερινό άρθρο, εμβαθύνουμε σε κάτι εξίσου σημαντικό: πώς διαχειριζόμαστε τη ζήλια και τον ανταγωνισμό που μπορεί να εμφανιστούν ανάμεσα στα αδέρφια — φυσικά και αναμενόμενα συναισθήματα, που όμως μπορούμε να τα υποδεχτούμε με κατανόηση και να τα μετατρέψουμε σε ευκαιρία για σύνδεση και εξέλιξη.

Η ζήλια…

Έχει πλέον σχήμα και μορφή όπως είδαμε πρόσφατα στο Inside out 2! Αλλά και νόημα…

Γιατί ζηλεύουν τα αδέλφια; Φαίνεται ότι υπάρχουν αρκετά πεδία προς διεκδίκηση και επαναπροσδιορισμό:

• Χώρος
• Χρόνος
• Προσοχή
• Αξία και αποδοχή
• Προσδοκίες
• Σύγκριση
• Παροχές/υλικά αγαθά
• Ικανότητες
• Δημοφιλία στα ευρύτερα περιβάλλοντα
• Επιδόσεις
• Δικαιώματα & υποχρεώσεις
• Γονεϊκές πρακτικές
• Διαγενεακά θέματα (τραυματικές και δυσλειτουργικές ιστορίες μεταξύ αδελφιών στις οικογενειακές μας ιστορίες χρήζουν διερεύνησης…)

Διαχείριση

• Συζητήστε μαζί του για το πώς νιώθει και αφήστε το να εκφραστεί. Ακόμη κι αν θεωρείτε παράλογα αυτά που νιώθει, είναι σκόπιμο να τα σεβαστείτε. 
• Μην το μειώνετε. Εντοπίστε και ικανοποιήστε τις ανάγκες του χωρίς ενοχή, οίκτο, διάθεση ξεπληρώματος κάποια υποχρέωσης. 
• Ενθαρρύνετέ το να αισθανθεί φιλικά και θετικά απέναντι στο αδελφάκι του, στον δικό του χρόνο. Βοηθήστε το να ανοίξει την οπτική του και να δει και τα θετικά. 
• Εξηγήστε του ότι οι ανάγκες του μωρού τον πρώτο καιρό είναι μεγάλες και ότι την ίδια προσοχή δίνατε και στο ίδιο όταν ήταν μωρό.
• Δώστε του να καταλάβει ότι η αγάπη σας γι’ αυτό δεν είναι λιγότερη, ότι μπορείτε να αγαπάτε και τα δύο εξίσου και ότι πάντα θα είναι κάτι ξεχωριστό για εσάς.
• Δείξτε του έμπρακτα την αγάπη σας και δώστε του την προσοχή που τόσο έχει ανάγκη. Αποφύγετε την απαγόρευση τυχόν παλινδρομήσεων.
• Όχι στις συγκρίσεις.
• Προσπαθήστε να βοηθήσετε την κοινωνικοποίηση του παιδιού. Οργανώστε το πρόγραμμά σας έτσι, ώστε να συναντά συχνότερα τους συνομήλικους φίλους του.
• Σε γενικές γραμμές, οι έρευνες καταδεικνύουν ότι υπάρχουν αρκετοί καβγάδες μεταξύ αδελφιών. Κάποια βασικά συμπεράσματα που έχουν εξαχθεί από την ερευνητική εργασία, είναι ότι όταν οι βασικοί φροντιστές υιοθετούν τον διάλογο και συζητούν τους κανόνες, συνήθως τα παιδιά αναπτύσσουν πιο ώριμους χειρισμούς των συγκρούσεων, όπως ενέργειες συμφιλίωσης και τάση επανόρθωσης. Επίσης, η διαρκής και άμεση γονεϊκή παρέμβαση στις αδελφικές αψιμαχίες φαίνεται να ευνοεί ακόμη περισσότερες και να παρεμποδίζει την ανάπτυξη ικανοποιητικής αυτορρύθμισης των παιδιών και του αδελφικού υποσυστήματος. 

Διαχείριση στην πορεία της ανάπτυξης:

• Εκπαιδεύστε τα παιδιά στην αυτοδιαχείριση. Τονίστε τα θετικά σημεία της σχέσης τους κάθε φορά που αναδεικνύονται. 
• Μειώστε την έκθεση των παιδιών στα επιθετικά πρότυπα, περιορίστε τα ερεθίσματα που πυροδοτούν επιθετική συμπεριφορά, προσφέρετε πρότυπα μη επιθετικής συμπεριφοράς. 
• Αντί να αντιμετωπίζετε το παιδί ως νταή, δείξτε του ότι μπορεί να πάρει αυτό που θέλει κόσμια.
• Αντί να αντιμετωπίζετε το παιδί ως θύμα, δείξτε του πώς να υπερασπίζεται τον εαυτό του.
• Δώστε την προσοχή σας στο παιδί που πληγώθηκε αντί για τον επιτιθέμενο.
• Δώστε στα παιδιά την ευκαιρία να εκπληρώσουν στη φαντασία τους αυτό που δεν μπορούν στην πραγματικότητα (π.χ. «Δεν τη θες. Φαντάζομαι κάποιες φορές θα εύχεσαι να μας άδειαζε τη γωνιά»).
• Διοχετεύστε τα επιθετικά συναισθήματα των παιδιών σε συμβολικά ή καλλιτεχνικά μονοπάτια (ζωγράφισε πώς νιώθεις, γράψε ένα γράμμα, δείξε πώς νιώθεις σε μια κούκλα).
• Τα παιδιά έχουν ίδια δικαιώματα αλλά διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Η βασική ανάγκη είναι μία: η ανάγκη για μοναδικότητα. Αυτή δεν καλύπτεται πάντα όταν καταδιωκόμαστε από το άγχος να τους δώσουμε/πάρουμε/παρέχουμε ακριβώς τα ίδια πράγματα, αλλά από την εξατομικευμένη προσέγγιση και σχέση με το κάθε παιδί!
• Αποφύγετε να αντιδράσετε στην επιθετικότητα με θυμό και τιμωρίες. Γίνεστε μέρος του φαύλου κύκλου. 
• Η αξία του μοιράζεσθαι, μαθαίνεται σταδιακά και σχετίζεται με τα αναπτυξιακά στάδια του παιδιού. Ας είμαστε το πρότυπο που εμπνέει.
• Η χρυσή τομή για εμάς τους γονείς, είναι το να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπουμε την εξέλιξη των φαινομένων, προτείνοντας εναλλακτικές. 
• Ας εμπιστευτούμε το αδελφικό υποσύστημα, αναγνωρίζοντας τη διακριτή του οντότητα και δυναμική.

Η ενσυναίσθηση είναι το κλειδί! Για να μπορέσουμε να σταθούμε βοηθητικά δίπλα στο πρωτότοκο παιδί μας και να το συνοδεύσουμε στη μετάβαση της απόκτησης αδελφού/ής χρειάζεται να αφήσουμε στην άκρη τις εγκατεστημένες προσδοκίες μας αλλά και κάποια από αυτά που έχουμε διδαχτεί μεγαλώνοντας και να μπούμε στη δική του θέση! Οι αδελφικές σχέσεις είναι ένα ανεξάντλητο πεδίο αλληλεπίδρασης, μάθησης, παιχνιδιού, συνεργασίας, συγκρούσεων, επαφής, αυτογνωσίας… Ας τις εξερευνήσουμε μαζί με τα παιδιά μας, κρατώντας κατά νου ότι κάθε πλάσμα είναι ανεπανάληπτο, ιδιαίτερο, με το δικό του πλούτο, αναζητώντας την ισορροπία μεταξύ της μοναδικότητας και του μαζί…